ΤΟ ΠΑIΔI ΠΟΥ ΚΑΤΗΧΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ



ΠΡΩΤ. ΒΑΣIΛΕIΟΣ ΘΕΡΜΟΣ ΔΡ. ΘΕΟΛΟΓIΑΣ - ΠΑIΔΟΨΥΧIΑΤΡΟΣ

Β. ΘΕΡΜΟΣ: Θα ήθελα πρώτα απ' όλα να σας ευχαριστήσω που είστε εδώ. Δηλαδή να σας ευχαριστήσω που αποδεχθήκατε να μπείτε σε αυτήν την ποιμαντική διαδικασία με την οποία κανείς γίνεται συνεργός του Θεού και του Σώματος της Εκκλησίας στο έργο της διαμορφώσεως ανθρώπων εν Χριστώ. Το οποίο είναι πάρα πολύ μεγάλη τιμή, δεν ξέρω αν την έχουμε συνειδητοποιήσει, όχι μόνο εσείς που είστε νέοι άνθρωποι και κατηχητές, και εμείς οι κληρικοί καν. Και που φαντάζομαι ότι όλη η σειρά των μαθημάτων που ακούτε φέτος αποβλέπει στο να εμβαθύνετε σε αυτό το διακόνημα. Και να το επιτελέσετε όσο γίνεται με μεγαλύτερη επιμέλεια. Δεν τολμώ να πω αποτελεσματικότητα, γιατί αυτό είναι ένα μέγεθος διαφορετικό στο οποίο σε τελευταία ανάλυση έχει τον λόγο ο Θεός και όχι εμείς. Αλλά τουλάχιστον επιμέλεια, το οποίο είναι η δική μας συμμετοχή. Αυτό που εμείς καταβάλλουμε σαν προσωπικό κόπο. Εξίσου σημαντικά με τα υπόλοιπα θεολογικά θέματα, μεθοδολογικά, διδακτικά κλπ. είναι ζητήματα ανθρωπογνωσίας. Δηλαδή πώς θα γνωρίζουμε καλύτερα τον άνθρωπο που έχουμε μπροστά μας, και συγκεκριμένα το παιδί και τον έφηβο στον οποίον απευθυνόμαστε. Και στον τίτλο που έχετε πάρει, "Το παιδί και ο έφηβος που κατηχούμε σήμερα", η έμφαση είναι στο σήμερα. Δηλαδή δεν θα αναφερθούμε τόσο σε χαρακτηριστικά της παιδικής και εφηβικής ψυχολογίας, που φαντάζομαι θα ακούσετε και άλλες ομιλίες σχετικές, αλλά στο σήμερα.
Δηλαδή τί συμβαίνει, ποιές συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες υπάρχουν στο παιδί και στον έφηβο στην εποχή μας. Θα μπορούσε κανείς από εσάς να φέρει το επιχείρημα ότι δεν πέρασαν πολλά χρόνια που ήσασταν παιδιά και έφηβοι, και επομένως έχετε πρόσφατες αυτές τις ιδιαιτερότητες. Όμως εδώ πρέπει να έχουμε υπόψιν ότι πρώτον δεν είμαστε πάντα ως νέοι 20 χρονών άνθρωποι και 25, δεν είμαστε πάντα ενήμεροι του τί μας συμβαίνει, πρώτον, και πρέπει να το ακούσουμε και να το βάλουμε σε λόγια. Και δεύτερον ότι τα πράγματα εξελίσσονται πολύ γρήγορα και μπορεί να υπάρχουν και αλλαγές από την εποχή που εσείς ήσασταν στο Δημοτικό Σχολείο ή στο Γυμνάσιο. Ζούμε σε μία εποχή ραγδαίων αλλαγών.
Θα κοιτάξω να διαιρέσω αυτά που έχω να σας πω σε δύο ομάδες, σε δύο μέρη. Στο πρώτο να δούμε κάποια γνωρίσματα της σημερινής εποχής και στο δεύτερο να δούμε τις αναγκαίες προσαρμογές που χρειάζονται από την πλευρά της κατήχησης για να συναντήσουν το παιδί εκεί που είναι.

        Όλη η φιλοσοφία αυτής της έννοιας της προσαρμογής στο σημείο που βρίσκεται το παιδί δεν γίνεται για να κατεβάσουμε το μήνυμα του Ευαγγελίου και να το αλλοιώσουμε, αλλά γίνεται για να μπορέσει το παιδί να μας ακούσει. Να μπορέσουμε να το συναντήσουμε. Διαφορετικά υπάρχει ο κίνδυνος να λέμε αλήθειες οι οποίες δεν θα αγγίζουν το παιδί.
Εγώ θα έλεγα ότι το παράδειγμα το αντίστοιχο της Καινής Διαθήκης το οποίο έχουμε γι' αυτή την περίπτωση, είναι το γεγονός της Πεντηκοστής. Το ότι δηλαδή έχουμε το δώρο της ομιλίας άλλων γλωσσών στους μαθητές του Χριστού, το δώρο αυτό του Αγίου Πνεύματος, το γεγονός ότι καθιστά ικανούς τους μαθητάς το Άγιο Πνεύμα να μιλήσουν στη γλώσσα του καθενός από τους ακροατές, είναι ένας εικονισμός και μία υπόδειξη ότι καλούμαστε να μιλήσουμε στην γλώσσα του κάθε ανθρώπου που έχουμε μπροστά μας. Στην γλώσσα του σημερινού ανθρώπου.
Και έτσι πρέπει να είναι με όλες τις αλήθειες της πίστης, όσο σημαντικές και αν είναι ή δύσκολες μας φαίνονται. Πρέπει να μπορούν να ειπωθούν με τρόπο που θα συναντήσουν τον σημερινό άνθρωπο. Διαφορετικά ας αναρωτηθούμε μήπως κάτι δεν πάει καλά. Μήπως εμείς δεν τις έχουμε αφομοιώσει προηγουμένως.
Λοιπόν, για να ξεκινήσουμε με τα γνωρίσματα της σημερινής εποχής. Πρώτο γνώρισμα. Το σημερινό παιδί και ο έφηβος σημαδεύεται από απουσία σχετικών παραστάσεων γύρω από τον Θεό και την Εκκλησία. Και τίποτε δεν είναι αυτονόητο πια. Αυτό που στην παραδοσιακή κοινωνία ήταν αυτονόητο και κατακτημένο, ότι κάθε παιδί θα είχε πάρει μερικά πράγματα από το σπίτι του, λίγα ή πολλά, αλλά και αυτά που δεν θα είχε πάρει από το σπίτι του θα τα είχε ζήσει στην ζωή της Κοινότητας, στην ζωή του χωριού ή της πόλης, της ενοριακής πόλης, αλλά πάντως μία ζωή η οποία χαρακτηριζόταν από επικέντρωση γύρω από την Εκκλησία, σήμερα δεν υπάρχει αυτό. Και επομένως τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Όταν λέμε τίποτε, εννοούμε τίποτε. Δηλαδή θα έχουμε παιδιά μπροστά μας τα οποία μόνο τυπικά είναι βαφτισμένα και χρισμένα. Στην πραγματικότητα κάποια από αυτά τα παιδιά βρίσκονται στο επίπεδο ανθρώπων που δεν άκουσαν ποτέ για το παραμικρό. Όχι μόνο αυτό, αλλά μπορεί να έχουν ακούσει και λάθος αυτά τα λίγα που άκουσαν.
Σημειώστε ότι υπάρχουν παιδιά τα οποία δεν μπήκαν ποτέ σε έναν ναό μέσα, παρά μόνο για βάφτιση ή για γάμο, για τέτοια γεγονότα, με τους γονείς τους, όμως έχουν από τα δελτία ειδήσεων ακούσει την εκδοχή του τάδε συντάκτη δημοσιογράφου για τα εκκλησιαστικά πράγματα.
Υπάρχουν παιδιά που δεν έχουν μπει ποτέ σε ένα μοναστήρι μέσα, αλλά από τα δελτία ειδήσεων έχουν πάρει κάποια σπασμωδικά στιγμιότυπα για γεγονότα ή σκάνδαλα ή ο,τιδήποτε άλλο, πραγματικά ή ανύπαρκτα από κάποιο μοναστήρι.

Είναι παιδιά δηλαδή τα οποία όταν έχουν κάποιες εμπειρίες αυτές αποτελούν θραύσματα στην πραγματικότητα. Θραύσματα που μπορεί να παραμορφώνουν την εικόνα.
Υπ' αυτήν την έννοια, όταν ένα παιδί σήμερα ακούει την λέξη "άγγελος", ήταν και η γιορτή εχθές, είναι πολύ πιθανόν να του ανακαλεί στο μυαλό κάποιο σήριαλ με την λέξη "Άγγελος" που υπήρχε, ένα αμερικανικό σήριαλ, το οποίο μπορεί να είχε δει, παρά αυτό που εμείς θέλουμε να καταλάβει για τους αγγέλους.
Ένα δεύτερο γνώρισμα και συναφές με αυτό είναι ότι γλώσσα και σύμβολα που το παιδί έχει αποκτήσει ως εικόνα και που είναι κοινά φαινομενικά σαν όροι με αυτά που εμείς δίνουμε, έχουν άλλο περιεχόμενο. Δηλαδή, θα πω ένα παράδειγμα από μικρά παιδιά, και ένα παράδειγμα από μεγαλύτερα παιδιά. Κάποτε σε μία γιορτή του κατηχητικού μου που είχε έρθει και ο Δεσπότης και καθόταν στην πρώτη σειρά εκεί της αίθουσας, έβγαιναν τα παιδιά, έλεγαν ποιήματα, μετά ακολουθούσαν τραγούδια, ύμνοι, εναλλάξ κλπ. Κάποια στιγμή ήταν η ώρα να βγει να πει το ποίημα κάποιο κοριτσάκι. Και της λέω και αυτής, όπως έλεγα σε όλα τα παιδιά, θα πας τώρα εκεί μπροστά, θα φιλήσεις το χέρι του Δεσπότη και θα ανέβεις στη σκηνή. Και με ρωτάει: Ποιός είναι ο Δεσπότης; Εκείνος με το σκήπτρο; Ξέρετε, κρατούσε την ράβδο. Ποιά είναι η διαφορά σκήπτρου και ράβδου; Τεράστια. Άβυσσος χωρίζει αυτά τα δύο. Το σκήπτρο έρχεται ως εικόνα και νόημα από τα παιδικά παραμύθια, και το κρατάει ο βασιλιάς, και είναι σημάδι της εξουσίας του. Η ράβδος η ποιμαντική είναι σημάδι της φροντίδας και αγάπης του ποιμένα, ώστε απαλά να μαζεύει τα πρόβατα να μην πέσουν στον γκρεμό. Ανατολή με δύση στο περιεχόμενο αυτών των δύο εννοιών. Και όμως, το μικρό παιδάκι το εισέπραξε αυτό ως σκήπτρο. Εξουσίας δηλαδή, Δύναμης.
Τώρα θα μου πείτε, γιατί; Και εδώ μπαίνει το μεγάλο θέμα, τί ευθύνη έχουμε εμείς ως Εκκλησία για το ότι μερικοί όροι και σύμβολα έχουν πάρει άλλο περιεχόμενο.
Πάω σε ένα άλλο, πιο αφηρημένης έννοιας πια θέμα, παράδειγμα που μου έχει συμβεί σε παιδιά Λυκείου και απόφοιτους. Είχαν διαβάσει, ένα παιδί είχε διαβάσει ένα απόσπασμα από ένα περιοδικό και το έφερε να το συζητήσουμε, και το απόσπασμα αυτό μέσα μιλούσε με την λέξη "Πνευματικότητα". Έλεγε χαρακτηριστικά, ο σύγχρονος άνθρωπος κουρασμένος από το τρέξιμο, το άγχος κλπ. αναζητάει μία πνευματικότητα. Και εξηγούσε παρακάτω, αναζητάει να μείνει με τον εαυτό του, μόνος του, να ανακαλύψει ένα βαθύτερο νόημα της ζωής, να αισθανθεί να δονούνται οι βαθύτερες χορδές της ψυχής του απ' ότι αυτή η επιφανειακή ζωή που κάνει. Και ουσιαστικά δεν έλεγε τίποτε άλλο παρά αυτό το οποίο θα το συναντήσετε σιγά σιγά, θα το δείτε, γιατί γενικεύεται όσο περνά ο καιρός, εισήγαγε την λέξη "πνευματικότητα" με καθαρά ψυχολογικό περιεχόμενο. Απογυμνωμένη από το πραγματικό πνευματικό περιεχόμενο.
Τί ήταν πνευματικότητα σύμφωνα με αυτό το άρθρο; Ήταν η κατάσταση εκείνη η ψυχολογική που επιτρέπει στον άνθρωπο να σκύψει βαθύτερα μέσα του, να γνωρίζει τον εαυτό του περισσότερο και να δονηθεί από κάποια συναισθήματα τα οποία δεν μπορεί να τα προσεγγίσει μέσα στη ρουτίνα της καθημερινότητας όπου γίνεται επιφανειακός.
Θα δείτε να υπάρχουν βιβλία και άρθρα και βιβλιογραφία ολόκληρη γύρω από την "πνευματικότητα" ως έννοια δήθεν μίας εσωτερικής ενότητας με το σύμπαν και τους άλλους ανθρώπους. Και υπάρχουν και τεχνικές πνευματικότητας κλπ. πράγματα τα οποία σε αιρέσεις και σέκτες πολύ συχνά χρησιμοποιούνται. Είναι η καθημερινή τους ορολογία. Η ίδια λέξη με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο.
Για μας πνευματικότητα είναι αυτή η κατάσταση της ψυχής η οποία είναι αποτέλεσμα ενεργείας του Αγίου Πνεύματος. Μόνο εν Αγίω Πνεύματι νοείται η πνευματικότητα. Δεν είναι ψυχολογικό μέγεθος. Είναι καθαρά ένα πνευματικό οντολογικό μέγεθος. Και έπρεπε αυτό να ανασκευαστεί, όχι σε μία συζήτηση, σε πολλές στην παρέα αυτή.
Σας φέρνω αυτά τα παραδείγματα για να καταλάβετε πόσο ασύμβατη είναι η σημερινή γλώσσα του κόσμου με την γλώσσα της εκκλησίας, και πόση δουλειά χρειάζεται.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα, μου έχει κάνει εντύπωση σε ένα από τα βιβλία Θρησκευτικών του Λυκείου νομίζω, που είχα δει την φράση "Η εκκλησία είναι κοινωνία των αγίων". Και αναρωτιόμουνα, τώρα τί καταλαβαίνουν τα παιδιά από αυτή την φράση; Ποιά είναι η κοινωνία των αγίων; Όπως λέμε η κοινωνία, η ελληνική; Αυτή είναι η έννοια της κοινωνίας ως sοciety, αν χρησιμοποιήσουμε αγγλικά. Ενώ το βιβλίο δεν θέλει να πει αυτό. Το βιβλίο θέλει να μιλήσει για την κοινωνία των αγίων ως cοmmuniοn. Αυτή την κοινωνία. Που σημαίνει εσωτερική οργανική σχέση, όχι ομάδα οργανωμένη. Καταλαβαίνετε τη διαφορά sοciety από cοmmuniοn, νομίζω.
Δηλαδή πρέπει στους όρους να δώσουμε νέο περιεχόμενο πολλές φορές. Αλλά πρέπει να συναντήσουμε το παιδί στους όρους που βρίσκεται, γιατί διαφορετικά θα λέμε άλλα εμείς και άλλα το παιδί θα καταλαβαίνει.

         Ένα τρίτο γνώρισμα είναι ότι η εποχή μας παρέχει σε αφθονία εξωτερικά ερεθίσματα που είναι πάρα πολύ αντίθετα από αυτό που η εκκλησία κομίζει. Αυτό δεν συνέβαινε στην παραδοσιακή κοινωνία. Η παραδοσιακή κοινωνία με τους αργούς ρυθμούς που είχε στο χωριό ή στη μικρή πόλη, δεν ερχόταν αισθητά σε σύγκρουση με αυτό που η εκκλησία έφερνε, διότι η εκκλησία π.χ. μιλούσε για άσκηση, και οι άνθρωποι κάνανε άσκηση ολοχρονίς. Άλλοτε αναγκαστική άλλοτε εκούσια. Δεν υπήρχε αφθονία αγαθών.
Σήμερα έχουμε το ιδεώδες της σπατάλης. Τα πάντα καλούν το παιδί να σπαταλήσει χρήματα. Τα πάντα καλούν στο ιδεώδες της απόλαυσης. Η λέξη "απόλαυση" υπάρχει σχεδόν σε κάθε διαφήμιση. Ο,τι και να διαφημίζει, από γιαούρτι, ουίσκι, αυτοκίνητο, οτιδήποτε, θα βάλει την λέξη "απόλαυση" μέσα, ή το νόημα της απόλαυσης. Και το παιδί δέχεται χιλιάδες διαφημίσεις κάθε εβδομάδα και κάθε μήνα μέσα από την τηλεόραση και από αφίσες κλπ.
Ένα άλλο ερέθισμα που έρχεται στην σημερινή κοινωνία απέξω είναι η ελευθεριότητα που υπάρχει. Το γεγονός ότι το ανθρώπινο σώμα έχει γίνει αντικείμενο εμπορευματοποίησης και χρησιμοποιείται με μία προχειρότητα και ευκολία για σκοπούς εμπορικούς. Το γεγονός ότι θεωρούνται αυτονόητα πράγματα γύρω από την σχέση των δύο φύλων τα οποία δεν τα δέχεται και δεν τα πιστεύει η Εκκλησία.
Επίσης, έρχεται απέξω το ερέθισμα της επιθετικότητας στα παιδιά, μέσα από ταινίες, μέσα και αυτό από διαφημίσεις επίσης, μέσα από κόμικς.
Με λίγα λόγια έχουμε μία κοινωνία η οποία προσπαθεί να πείσει το παιδί και τον έφηβο ακριβώς για τα αντίθετα από αυτά που προσπαθεί να τον καλέσει η Εκκλησία. Και γι' αυτόν τον λόγο, επειδή ειδικά στην εφηβεία υπάρχουν και εσωτερικές αλλαγές αρκετά δύσκολες, είναι πάρα πολύ δύσκολο θεωρώ να είναι κάποιος έφηβος σήμερα. Είναι πάρα πολύ δύσκολη η θέση του. Ανέκαθεν υπήρχε μία δυσκολία να είναι κανείς έφηβος, αλλά στην σημερινή εποχή τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα.
Και έρχεται η Εκκλησία τώρα με το δικό σας στόμα να καλέσει σε μία άλλη πραγματικότητα. Και μπαίνουν πολύ βαθιά ερωτήματα και οριακά ερωτήματα. Δηλαδή, γιατί να καλέσω σε άλλη πραγματικότητα; Γιατί το παιδί να ακολουθήσει μία άλλη πραγματικότητα από αυτή που όλοι το καλούν τριγύρω; Θα το δούμε στη συνέχεια.
Τέταρτο. Στην εποχή μας έχουμε έντονη την κυριαρχία της εικόνας με την μορφή της πολύχρωμης και κινούμενης εικόνας της τηλεόρασης, και μάλιστα με την δυνατότητα απόλυτης εναλλαγής. Ακόμη και τα μικρά παιδάκια που δεν πηγαίνουν σχολείο ακόμη, έχουν την δυνατότητα να επιλέγουν, εκτός αν οι γονείς τους βάλουν κάποιο όριο, να επιλέγουν ανάμεσα σε 10-15 κανάλια, και ανά δευτερόλεπτα να εναλλάσσουν τις επιλογές τους μέχρι να βρουν κάτι που να τους ενδιαφέρει.
Αυτή η κυριαρχία της εικόνας από πολύ νωρίς στην ζωή του παιδιού επιδρά επάνω του με τέτοιον τρόπο ώστε να επιφέρει, θα τις ονόμαζα δομικές αλλοιώσεις στην ψυχή του παιδιού. Τί εννοώ δομικές αλλοιώσεις. Όταν μία επίδραση πάνω στον άνθρωπο αρχίζει από νωρίς στην ζωή του, και ταυτόχρονα είναι συχνή και καθημερινή, είναι πάρα πολύ πιθανό να ενσωματωθεί αυτή η επίδραση μέσα στην προσωπικότητα του εξελισσόμενου παιδιού και να γίνει ένα με αυτήν. Και να επηρεάσει, να αλλοιώσει τον τρόπο που αναπτύσσεται η προσωπικότητα.

               Συγκεκριμένα στο θέμα μας κινδυνεύουμε από πολύ νωρίς το παιδί να αποκτήσει μία τόσο αλλοιωμένη προσωπικότητα εξαιτίας της κυριαρχίας της εικόνας.
Τί εννοώ με αυτό; Θα σας πω συγκεκριμένα. Δημιουργείται κατά την γνώμη μου ένας νέος τύπος ανθρώπου ο οποίος είναι δέσμιος των εξωτερικών φαινομένων και των εξωτερικών παραστάσεων, κυρίως οπτικών παραστάσεων, γιατί η όραση κυριαρχεί. Γενικά των αισθήσεων αλλά κυρίως της όρασης.
Δημιουργείται ένας τύπος ανθρώπου ο οποίος τροφοδοτείται, του δίνουν ένα θραύσμα της πραγματικότητας σε ένα στιγμιότυπο από τις ειδήσεις ή οτιδήποτε άλλο, και πείθεται ότι αυτή είναι η πραγματικότητα. Ο μεγάλος κίνδυνος δηλαδή εδώ είναι να θεωρήσεις ότι η πραγματικότητα είναι η αναπαράστασή της. Ενώ υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην αναπαράστασή της. Η αναπαράσταση της πραγματικότητας περιλαμβάνει την άποψη αυτού που την δίνει την αναπαράσταση. Είναι και ο ίδιος μέσα. Δεν είναι αντικειμενικά η πραγματικότητα.
Αντιλαμβάνεσθε, ένας άνθρωπος που έχει πειστεί ότι η πραγματικότητα είναι ισοδύναμη με την αναπαράστασή της, πόσο εύκολα μπορεί να χειραγωγηθεί αυτός ο άνθρωπος. Να χειραγωγηθεί στην πολιτική, σε άλλες επιλογές ζωής, και το συνηθέστερο, να χειραγωγηθεί σε έναν καταναλωτισμό, δηλαδή σε έναν τρόπο επιφανειακής ζωής που στηρίζεται κυρίως στην απόλαυση.
Άλλο αποτέλεσμα είναι ότι έχουμε παιδιά σήμερα τα οποία έχουν ξεχάσει να διαβάζουν. Το βιβλίο για πολλά παιδιά κοντεύει να γίνει εχθρός. Δεν έχει αλλάξει το ποσοστό μαθησιακών δυσκολιών από παλαιότερα. Δεν έχει αλλάξει το ποσοστό δυσλεξίας ή οποιασδήποτε άλλης δυσκολίας που δυσκολεύει την συγκέντρωση σε ένα γραπτό κείμενο. Τί έχει αλλάξει; Έχει ενσωματωθεί στον ψυχισμό του παιδιού η ενστικτώδης πλέον αναζήτηση της ευκολίας του χρώματος, της ζωγραφιάς. Έτσι, για να διαβάσει ένα παιδί σήμερα ένα εξωσχολικό βιβλίο, πρέπει κάθε σελίδα του να είναι έγχρωμη και οι παράγραφοι να είναι πολύ μικρές. Αλλιώς απογοητεύεται. Για να μην πω ότι και κάποιοι μεγαλύτεροι το παθαίνουμε αυτό και αποθαρρυνόμαστε από τα μεγάλα κείμενα.
Εδώ μπαίνει το ερώτημα, πώς θα προχωρήσει το κατηχητικό και ποιμαντικό έργο αν τα παιδιά δεν διαβάζουν, αφού ο θησαυρός της εκκλησιαστικής παραδόσεως είναι αποθησαυρισμένος μέσα σε βιβλία; Είναι σχεδόν αδύνατο. Δηλαδή πρέπει να κάνουμε το παιδί να αγαπήσει το βιβλίο. Δεν μπορεί να τα πάρει όλα από την κατήχηση, είναι αδύνατον. Και αν το αγαπήσει από μικρό θα το κρατήσει και για την ζωή του μετέπειτα.
Είναι τραγικό ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι το μόνο γραπτό κείμενο που διαβάζουν στην ζωή τους είναι εφημερίδα. Και μερικοί από αυτούς μόνο λεζάντες φωτογραφιών της εφημερίδας ή των περιοδικών. Αυτό πρέπει πάρα πολύ σοβαρά να μας απασχολήσει, και στον τομέα των εκδόσεων των παιδικών βιβλίων αλλά και για τα παιδιά που έχουμε μπροστά μας την κατήχηση.

Και πέμπτον, ένα άλλο γνώρισμα της σημερινής εποχής είναι η πρόκληση των άλλων θρησκειών. Θρησκειών και σεκτών. Το θέμα αυτό απαιτεί ξεχωριστή ανάλυση Αλλά εδώ απλώς να αναφέρω κάποια στοιχεία, και αντιλαμβάνεσθε ότι μιλώ κυρίως για Γυμνάσιο και Λύκειο εδώ, για την εφηβεία. Υπάρχουν «ανταγωνιστές» θα λέγαμε του μηνύματος της Εκκλησίας που είναι οι άλλες θρησκείες και σέκτες και οι οποίες βασίζονται σε στοιχεία στα οποία η Εκκλησία δεν μπορεί να βασιστεί, είτε από την φύση της είτε από αδυναμία της.
Δηλαδή για παράδειγμα, πολύ χαρακτηριστικό κίνητρο που στρέφει εφήβους σε αιρέσεις και σέκτες είναι η έννοια της δύναμης. Αισθάνονται ότι παίρνουν δύναμη με συμμετοχή σε κάποιες ομαδικές διαδικασίες ή εκστάσεις ή τελετουργίες κλπ. Η Εκκλησία δεν μπορεί να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο, γιατί δεν είναι αυτή η έννοια της δύναμης. Είναι άλλη εντελώς η έννοια της δύναμης που δίνει η εκκλησία. Υπάρχουν όμως άλλες περιπτώσεις που η Εκκλησία θα έπρεπε, έχει την ικανότητα δηλαδή να ανταποκριθεί σε αυτό το αίτημα που στέλνει το παιδί αλλού αλλά δεν το κάνει. Για παράδειγμα, υπάρχουν νέοι που χάνονται μέσα στις σέκτες λόγω του ότι τους προσελκύει η συμμετοχή. Εκεί υπάρχει το ιδεώδες της συμμετοχής. Αποκτούν μία οντότητα εκεί, έχουν λόγο, έχουν μία ομαδική λατρεία στην οποία συμμετέχουν και οι ίδιοι, και εμείς τους καλούμε σε μία ώρα λειτουργία ή δύο, ας πούμε την Κυριακή, όπου κάθεται άπρακτος και περιμένει να τελειώσει ο τάδε ψάλτης που κάνει το κομμάτι του ας πούμε, και εκτελεί το καλλίτέχνημά του, όπως αντιλαμβάνεται ο ίδιος.
Λοιπόν εδώ θα ήταν πολύ διαφορετική η εικόνα νομίζω με τις αιρέσεις και τις σέκτες, θα είχαμε μία εντελώς άλλη αντιαιρετική ποιμαντική και στρατηγική εάν μπορούσαμε να κάνουμε τους εφήβους και τα παιδιά του Δημοτικού, γιατί όχι, συμμέτοχους στην διαδικασία της λατρείας.

Το περνάω πολύ γρήγορα αυτό. Ξέρω ότι ανοίγει μεγάλα θέματα, αλλά θέλω να αφήσω χρόνο για συζήτηση.
Μετά τα γνωρίσματα της σημερινής εποχής πάμε να πούμε μερικά πράγματα για τις αναγκαίες προσαρμογές της κατήχησης. Πρώτη αναγκαία προσαρμογή που θεωρώ είναι τα μαθήματα που επιλέγουμε να έχουν την ιδιότητα να μην αποχωρίζουν τον νέο και το παιδί από το περιβάλλον του. Τί εννοώ με αυτό. Iδιαίτερη έγνοια του εφήβου είναι να ανήκει και στον κόσμο που το περιβάλλει. Στην παρέα του. Αλλά ο πιστός έφηβος θέλει να ανήκει στην Εκκλησία. Πρέπει να ανήκει και στα δύο. Πώς θα γίνει να ανήκει και στα δύο; Πάρα πολύ δύσκολο. Μπορεί να το βιώσατε και εσείς στην εφηβεία σας και να μην μπορέσατε να δώσετε λύση για πολλά χρόνια.
Χρειαζόμαστε τέτοια επιλογή μαθημάτων κατήχησης και τέτοια επιλογή τρόπου προσφοράς που να μην αισθάνεται το παιδί και ο έφηβος ότι το να είναι στην Εκκλησία σημαίνει να ξεκολλήσει από τον κόσμο. Διότι τότε ή δεν θα έλθει στην Εκκλησία, θα πάψει να τον ενδιαφέρει, ή αν έρθει θα γίνει προβληματική και νοσηρή προσωπικότητα η οποία θα αισθάνεται πλέον τον κόσμο σαν απειλή, σαν εχθρό και δεν θα περιβάλλει με φιλάνθρωπη στάση τον κόσμο.
Συνεπώς, χρειαζόμαστε τέτοιου τύπου κατήχηση η οποία ενώ θα βοηθάει το παιδί να ενταχθεί ομαλότερα στον κόσμο, γιατί υπάρχουν και παιδιά που δεν είναι καλά ενταγμένα στον κόσμο και πρέπει να μπορέσουν να ενταχθούν με την βοήθεια της Εκκλησίας, ταυτόχρονα θα τους δίνουν την έννοια της χριστιανικής ταυτότητας. Τί θα πει να είναι κάποιος μέλος του Σώματος του Χριστού.
Αυτό το διπλό για να το πετύχουμε πρέπει να το έχουμε επιτύχει εμείς για τον εαυτό μας. Εάν εμείς δεν το έχουμε πετύχει, είναι δύσκολο να το μεταδώσουμε.
Δεύτερη προσαρμογή. Η παρουσίαση του υλικού μας χρειάζεται να είναι ζωντανή. Και εννοώ εδώ ζωντανή όταν λέω, σαν να μπορούσε να γίνει σήμερα το γεγονός που αφηγούμαστε. Μερικές φορές και ο τρόπος που αφηγούμαστε, και ο τρόπος και το ύφος της φωνής μας ακόμη υπονοούν στα παιδιά ότι αυτό έγινε πάρα πολύ παλιά το γεγονός που σας λέω και δεν έχει σχέση με το σήμερα. Φυσικά εμείς δεν θέλουμε να πούμε αυτό, αλλά αυτό μεταδίδουμε. Ίσως να έχετε διαβάσει την φράση του πατρός Αλεξάνδρου Σμέμαν, ότι πολλοί άνθρωποι βλέπουν την Εκκλησία με τον ίδιο τρόπο που βλέπουν τα νεκροταφεία. Τα σέβονται πολύ, είναι ιερά αλλά είναι έξω από τον κόσμο.
Λοιπόν, εάν εμείς πιστεύουμε ότι το γεγονός που αφηγούμαστε της Παλαιάς Διαθήκης, Καινής Διαθήκης, της ζωής των Αγίων, οτιδήποτε, ότι το ζούμε έτσι, ότι θα μπορούσε να γινόταν σήμερα και το ζούμε έτσι, τότε θα το μεταδώσουμε και στα παιδιά με τον τρόπο αυτόν.
Επειδή όμως πάντα δεν το καταφέρνουμε αυτό, γι' αυτό νομίζω ότι θα βοηθούσε το να εναλλάσσουμε την θεματολογία μας πέρα από τα περιστατικά, από την ζωή των Αγίων και του Χριστού, να εναλλάσσουμε πότε πότε και να βάζουμε και σύγχρονα γεγονότα. Υπάρχει δυνατότητα, σε διάφορα βιβλία μπορεί να βρει κανείς σύγχρονα γεγονότα τα οποία έχουν παιδαγωγική αξία εφάμιλλη γεροντικού, θα έλεγε κανείς. Είναι τόσο συγκλονιστικά. Είναι γεγονότα αρετής που δείχνουν πραγματικά πώς ο άνθρωπος που αγαπά τον Θεό τί μπορεί να κάνει. Λοιπόν, πρέπει να βρίσκουμε νομίζω και σύγχρονα γεγονότα και να τα βάζουμε πότε πότε μέσα στο μάθημα.
Θυμάμαι ένα βιβλιαράκι του Ιωσήφ Αγαπητού το "200 σ' αγαπώ". Έτσι λέγεται. "200 σ' αγαπώ". Εχει 200 μικρές ιστορίες αγάπης, προσφοράς, θυσίας, σύγχρονες όλες. Μερικές από αυτές είναι πραγματικά μαργαριτάρια, διαμάντια για να τα χρησιμοποιήσει κανείς στην κατήχηση, γιατί είναι σύγχρονα.

Τρίτη προσαρμογή. Χρειάζεται προσοχή να μην δίνουμε έμμεσα αντιφατικά μηνύματα. Τί εννοώ λέγοντας αντιφατικά μηνύματα. Ότι μερικές φορές άλλα πράγματα λένε τα λόγια μας και άλλα λέει η συμπεριφορά μας και η προσωπικότητά μας. Όσο άσχημο και παράταιρο θα σας φαινόταν να βρεθείτε στο κήρυγμα ας πούμε που κάνω εγώ και να μιλώ για την αγάπη του Θεού, και να μιλώ οργισμένα για την αγάπη του Θεού και να φωνάζω οργισμένος, ή για την ειρήνη, την αξία της ειρήνης της ψυχής και να μιλώ με άγχος, άλλο τόσο δημιουργείται σύγχυση στην ψυχή των παιδιών όταν ο κατηχητής και η κατηχήτριά τους μιλάει και αναλύει διεξοδικά πώς όλοι είμαστε παιδιά του Θεού που μας αγαπάει ο Θεός και δεν μας ξεχωρίζει και δεν κάνει διακρίσεις κλπ., αλλά ο κατηχητής ή η κατηχήτρια δουλεύει με 2-3 παιδιά μόνο, όπως στο σχολείο, και οι υπόλοιποι είναι σαν να μην υπάρχουν.
Μια φορά μάλιστα την έπαθα, σε μία συνάντηση παιδιών Λυκείου, αυτό με δίδαξε πολλά. Και να σας πω κάτι; Πολύ περισσότερα θα μάθετε από τα λάθη σας παρά από τις επιτυχίες σας.
Σε ό,τι τομέα και να ασκούμε, ό,τι και να κάνουμε στην ζωή μας μαθαίνουμε από τα λάθη μας περισσότερα. Ήταν μία παρέα μαθητών Λυκείου που μιλούσαμε σε τακτή έτσι συνάντηση, και κάποια στιγμή κάποια κοπέλα πήγε κάτι να πει, δεν είχε ξαναμιλήσει αυτή άλλη φορά, αλλά αφού άρχισε να μιλάει μετά από λίγο πετάχτηκε μία άλλη κοπέλα και είπε κάτι αυτή, και στράφηκε προς τα εκεί η συζήτηση μετά, και φυσικά κόπηκε ο λόγος της πρώτης κοπέλας και δεν συνέχισε άλλο.
Εγώ απασχολημένος εκείνη την ώρα με το τί συζητιόταν, ποιό ήταν το θέμα, το περιεχόμενο και η εξέλιξη της συζήτησης, δεν πρόσεξα αυτό που έγινε. Και το κατάλαβα εκ των υστέρων, ώρες μετά. Και λέω: η κοπέλα αυτή ξεκίνησε να μιλάει και την διέκοψε η άλλη κοπέλα και σταμάτησε να μιλάει και χάθηκε αυτό που πήγε να πει.
Στην συνέχεια θυμήθηκα ότι η κοπέλα αυτή που διακόπηκε ο λόγος της, ήταν μία κοπέλα, το τέταρτο παιδί και τελευταίο από μία οικογένεια όπου ουσιαστικά ήταν ένα παραμελημένο παιδί, στο σπίτι κανείς δεν της έδινε σημασία παρά μόνο την είχανε για να τους κάνει δουλειές και να εξυπηρετεί τα μεγαλύτερα αδέλφια της και τις οικογένειες των μεγαλυτέρων παιδιών, και ουσιαστικά δεν είχε αναγνωριστεί η προσωπικότητά της ποτέ, και το ίδιο που γινόταν στο σπίτι ξανάγινε εδώ, σε μικρογραφία. Ενώ είχε καταφέρει να βρει το θάρρος να πάρει τον λόγο, το οποίο δεν το έκανε στο σχολείο. Ούτε στο σχολείο είχε το κουράγιο να πάρει τον λόγο. Και εδώ της το έκοψε κάποια άλλη κοπέλα που ήταν πιο αεράτη, κλπ. Και εγώ δεν το κατάλαβα αυτό. Και φρόντισα βέβαια στην συνέχεια σε επόμενες συναντήσεις να την βοηθήσω πάλι περισσότερο, να την ενθαρρύνω να μιλήσει, και πραγματικά συνέχισε να μιλάει πια από κει και πέρα.
Αλλά εδώ είναι καθαρά μία περίπτωση αντιφατικού μηνύματος. Δηλαδή, μη νομίζετε ότι θα πάει ο έφηβος στο σπίτι του και θα σκέφτεται τα σοφά πράγματα που άκουσε από τον κατηχητή του, εάν έχει αισθανθεί ότι δεν μετράει η προσωπικότητά του. Όλα τα άλλα θα έχουν εξαφανιστεί που άκουσε. Πάνω απ' όλα αυτό που θα κυριαρχεί θα είναι πώς ο ίδιος έγινε δεκτός ως προσωπικότητα.
Και ξέρετε ότι υπάρχουν παιδιά τα οποία δεν έχουν καταφέρει να νιώσουν αναγνώριση στο σχολείο, και έρχονται στις ενοριακές συνάξεις, στο κατηχητικό, με την ελπίδα ότι έτσι θα βρουν εκεί μία αναγνώριση, που δεν την βρήκαν αλλού. Θα βρουν μία θέση ανάμεσα στους άλλους. Η γνώμη τους θα ακουστεί. Και υπάρχουν παιδιά που έρχονται στην κατήχηση μόνο γι' αυτόν τον λόγο και όχι γι' αυτά που φαντάζονται ότι θα πούμε. Και αυτό είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα για ποιό λόγο έρχονται τα παιδιά στην κατήχηση. Είναι τα κίνητρα πολυποίκιλα. Και δεν είναι απλώς έτσι για να ακούσουν τον λόγο του Θεού. Επειδή έρχονται για πολλά άλλα κίνητρα, εξαιτίας αυτών ακούγεται και ο λόγος του Θεού, και ο Θεός κάνει την δουλειά του με διάφορους τρόπους.
Έχει λοιπόν πολλή σημασία, και νομίζω ότι αυτά που ακούστηκαν, πριν από τα λίγα που έπιασα στο τέλος από τον πατέρα Αδαμάντιο κατάλαβα τί περίπου θα είπε, ότι έχει σημασία εμείς μέσα μας να έχουμε τοποθετήσει μερικά θέματα σωστά ξέροντας να ακούμε καλά τους νέους, και μετά θα κυλήσει η κατήχηση πιο ομαλά.
Αυτό το αντίστοιχο συμβαίνει με τους γονείς. Πολλοί γονείς έρχονται και λένε, μα μιλάω στα παιδιά μου, λέω πολλά για τον Θεό αλλά τίποτα. Με γράφουν κανονικά. Ναι, αλλά λες πολλά, αλλά δεν έχεις φτιάξει φυσική επαφή με το παιδί σου. Και αυτά τα λόγια που του λες για τον Θεό δεν μπορούν να ταξιδέψουν να μπουν στην ψυχή του παιδιού σου. Δεν υπάρχει όχημα να ταξιδέψουν. Το όχημα είναι η ψυχική επαφή. Όπου αυτό που λες μπαίνει στην ψυχή του παιδιού ταξιδεύοντας πάνω σ' αυτή τη νοητή γραμμή της ψυχικής επαφής και κάθεται εκεί και πιάνει τόπο. Διαφορετικά μπαίνουν και βγαίνουν αμέσως.
Λοιπόν, είναι η ψυχική επαφή που θα επιδιώξουμε, η οποία θα υποστηρίξει τα λόγια μας, με την συνέπεια, ώστε τα μηνύματα να έχουν συνέπεια, να μην είναι αντιφατικά.

Τέταρτη προσαρμογή. Επειδή όπως είπαμε η υπόλοιπη ζωή των παιδιών δεν χαρακτηρίζεται από εκκλησιαστικότητα και είναι ασύμβατη τις περισσότερες φορές από αυτά που λέμε στην κατήχηση, πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος η κατήχηση να διευρυνθεί και να περιλάβει ένα μέρος της ζωής του παιδιού. Πώς θα γίνει αυτό; Κατά την γνώμη μου προς αυτή την κατεύθυνση βοηθούν πολύ τα ενοριακά κέντρα. Η αίθουσα. Τα πρόσωπα που είναι εκεί. Οι εκδηλώσεις. Το γεγονός ότι το παιδί μπορεί να περνάει κάποιες ώρες σε χώρο που είναι εκκλησιαστικός, υπό την προϋπόθεση ότι το εκκλησιαστικό δεν θα είναι μία τυπική ιδιότητα, α, ανήκει στην εκκλησία το κτίριο, τα ντουβάρια, αλλά ότι ο τρόπος ζωής εκεί είναι εκκλησιαστικός. Γι' αυτό δεν πιστεύω σε αυτό που παλιά γινόταν, ότι ο κατηχητής πήγαινε μία ώρα την εβδομάδα έκανε το κατηχητικό του και έφευγε. Χρειαζόμαστε έναν νέο τρόπο επαφής του κατηχητή με τα παιδιά που θα προκαλεί μία ζύμωση. Που σημαίνει, χρειαζόμαστε τον κατηχητή περισσότερη ώρα με τα παιδιά, παρευρισκόμενο στην αίθουσα που τα παιδιά μπορούν να επισκεφθούν. Καλά, ξέρω βέβαια ότι υπάρχουν και δεσμεύσεις χρόνου για τους φοιτητές κλπ. Είναι ένα θέμα αυτό. Αλλά εάν θέλουμε μία αποτελεσματικότητα μεγαλύτερη στο έργο μας, νομίζω ότι πρέπει να δουλέψουμε με την νοοτροπία ότι η μία ώρα της κατήχησης είναι ένας πυρήνας, και από κει και πέρα απλώνεται ένα πλέγμα δραστηριοτήτων, όπου το παιδί πέρα από την υπόλοιπη ζωή του, δεν κάνει τα πάντα μέσα στην ενορία αλλά πέρα από την υπόλοιπη ζωή του έχει χώρους αναφοράς ενοριακούς, έχει πρόσωπα που βρίσκει εκεί τα οποία μπορούν να μεταφέρουν μία διαφορετική αίσθηση, δεν είναι απλά παιδονόμοι, απλώς παρευρίσκονται για να μην γίνονται ζημιές, είναι πρόσωπα που ξέρουν να χαμογελούν, που ξέρουν να δέχονται το παιδί με αγάπη και ξέρουν να παίζουν μαζί του και ξέρουν στο παιχνίδι να εμπνέουν αρχές αγάπης, φιλαληλείας, αδελφοσύνης. Και μαζί και οι εκδηλώσεις οι διάφορες που θα γίνουν, και οι εκδρομές κλπ.
Λοιπόν, η ενορία εδώ αποκτά όχι μία νέα έννοια, γιατί έτσι πρέπει να είναι η ενορία. Μην κοιτάτε που επί πάρα πολλά χρόνια συνηθίσαμε η ενορία να είναι απλά ένα κέντρο διεκπεραίωσης θρησκευτικών αναγκών. Έτσι έπρεπε να είναι η ενορία, και σιγά σιγά οι εξελίξεις της ζωής μας επιβάλλουν προς τα εκεί να πάμε.
Και πέμπτο και τελευταίο, για να κλείσω, σε αυτή την σημερινή κατάσταση των παιδιών ο κατηχητής πάρα πολύ συχνά καλείται να είναι σύμβουλος. Τα παιδιά τον ρωτούν για θέματα όχι μόνο σχετικά με την κατήχηση, αλλά και για τον εαυτό τους και για την οικογένειά τους. Υπάρχουν πάρα πολλά προσωπικά αδιέξοδα. Υπάρχουν παιδιά και έφηβοι τα οποία νιώθουν να πνίγονται, διότι η αντίληψη του χρόνου στην εφηβεία και στην παιδική ηλικία είναι διαφορετική από την ενήλικη ζωή. Ο χρόνος κυλάει πιο αργά. Δεν μπορούν να φανταστούν το μέλλον ώστε να κάνουν υπομονή ότι τα πράγματα θα αλλάξουν και όλα γίνονται ένα τεράστιο παρόν, όπου το παιδί εάν δεν έχει μάθει να σκέφτεται, να βρίσκει λύσεις ή πραγματικά οι συνθήκες ζωής είναι αποπνικτικές στην οικογένειά του, τότε πραγματικά μπορεί κανείς να απελπιστεί, και να φτάσει και μέχρι απόπειρες αυτοκτονίας και τέτοια.
Πολύ συχνά απευθύνονται τα παιδιά στον κατηχητή και την κατηχήτρια, αλλά εδώ χρειάζεται πάρα πολλή προσοχή. Δεν μπορεί να μετατραπούμε σε συμβούλους επαγγελματίες, ούτε ψυχολόγοι, ούτε ψυχίατροι ούτε πνευματικοί μπορούμε να γίνουμε. Μπορούμε όμως να αποτελέσουμε μία ακτίνα ελπίδας στην ζωή των παιδιών. Αυτό μπορεί να γίνει και χωρίς λόγια πολλές φορές. Δηλαδή, όταν το παιδί διαισθάνεται ότι ο κατηχητής του, η κατηχήτριά του είναι άνθρωποι χαράς και ελπίδας, όχι παίζοντας θέατρο, φορώντας ένα χαμόγελο, αυτό δεν πείθει, αλλά όταν πραγματικά αντανακλούμε χαρά και ελπίδα, είναι άμεση βοήθεια για το παιδί αυτό.
Όταν βοηθήσουμε το παιδί να μάθει να προσεύχεται περισσότερο, όταν του υποδείξουμε την εξομολόγηση, όταν συστήσουμε ένα βιβλίο το οποίο πιστεύουμε ότι θα το βοηθούσε, ή όταν απλά κρατάμε την επαφή και μιλάμε.
Υπάρχουν παιδιά τα οποία έχουν σωθεί από το αδιέξοδό τους όχι γιατί άκουσαν κάποια απάντηση συγκεκριμένη, αλλά γιατί κρατήθηκε η επαφή με ένα πρόσωπο μεγαλύτερο που αγαπούσαν και τα αγαπούσε. Αυτό και μόνο τους έδωσε ελπίδα και ένα αίσθημα ότι μπορούν να τα καταφέρουν σιγά σιγά με την βοήθεια του Θεού. Και κάποια στιγμή αφού κρατήθηκε το νήμα, βγήκαν από το αδιέξοδο. Αλλά κρατούσαν αυτό το σκοινί. Σαν να κρατάς ένα σκοινί μέσα στην ομίχλη για να μην χαθείς, μέχρι να φύγει η ομίχλη και να δεις πού είσαι.
Έχω την αίσθηση ότι ίσως αδίκησα τα θέματα αυτά, γιατί το καθένα από μόνο του θα απαιτούσε ξεχωριστή ομιλία και τα πέρασα πάρα πολύ γρήγορα, αλλά φαντάζομαι ότι ακούγοντας και πολλά άλλα φέτος και του χρόνου, θα μπορέσετε έτσι να τα συνθέσετε.

            Τί αφορμές δόθηκαν για να κάνουμε συζήτηση για ερωτήματα ή για οτιδήποτε. Μερικές φορές η συνάντηση του παιδιού με τον κόσμο τον εξωτερικό, όταν γίνει κάπως όψιμα η συνάντηση αυτή, επειδή πρωτύτερα είχε παραμείνει προφυλαγμένο από αυτή την τακτική των γονέων και δεν έβλεπε τηλεόραση, για μερικά παιδιά είναι καταστροφική. Όμως, έχω συναντήσει και περιπτώσεις που άλλα παιδιά καταφέρνουν αυτό το κλίμα που η οικογένεια προσπάθησε να δώσει, να το κρατήσουν με κάποιον ενθουσιασμό. Και βλέπεις ότι περνάνε την εφηβεία, φτάνουν στην νεανική ηλικία, στην ενήλικη ζωή και κρατούν το κλίμα της εφηβείας. Δεν τους νοιάζει πια να συναντηθούν με τον κόσμο. Δεν είναι τόσο συνηθισμένο όμως αυτό, φοβάμαι. Και δεν μπορείς να ξέρεις εκ των προτέρων πώς θα αντιδράσει κάθε παιδί. Δηλαδή, έχει τρία παιδιά μία οικογένεια και θα αντιδράσουν με διαφορετικό τρόπο το καθένα.
Έχω την γνώμη ότι γι' αυτόν τον λόγο ίσως θα πρέπει να αποφύγουμε τα παιδιά να αναπτυχθούν σε νοοτροπία θερμοκηπίου, σε πλήρη απομόνωση. Φυσικά και πρέπει να υπάρχει έλεγχος από τους γονείς για το τί τηλεόραση θα δουν κλπ. Δεν είναι αυτονόητο. Ούτε καν τα παιδικά δεν είναι αυτονόητα στην τηλεόραση, τα κινούμενα σχέδια. Αλλά επειδή έτσι και αλλιώς το παιδί από νωρίς θα εκτεθεί σε τέτοια θέματα, στο σχολείο θα συζητούν τα άλλα παιδιά, σκοπός είναι πώς θα βάλουμε αντισώματα μέσα στην ψυχή του τέτοια ώστε μ' αυτές τις εμπειρίες στις οποίες θα εκτίθεται, να μην βλαφθεί. Γιατί μικρόβια γύρω μας υπάρχουν δισεκατομμύρια. Αυτή τη στιγμή τα αναπνέουμε, υπάρχουν επάνω μας. Αλλά δεν αρρωσταίνουμε, γιατί έχουμε κάποια εσωτερική αντίσταση.

Δηλαδή το έργο της Εκκλησίας γενικότερα είναι και αποφυγή... Η άσκηση παίρνει την μορφή της αποφυγής κάποιων καταστάσεων. Αλλά δεν μπορεί να δουλέψεις μόνο με την αποφυγή. Δεν μπορεί να στηριχθεί εκεί η πνευματική ζωή. Η πνευματική ζωή πρέπει να στηριχθεί κυρίως στην αγάπη προς τον Θεό η οποία θα δώσει την δυνατότητα να κάνεις και άσκηση αποφυγή κάποιων ερεθισμάτων. Γιατί όταν αγαπάς μπορείς να κάνεις και άσκηση.
Συνεπώς πρέπει να γίνει εργασία στην ψυχή του παιδιού από νωρίς και όσο το παιδί εκτίθεται κάποια στιγμή σε άλλα ερεθίσματα, αυτά τα ερεθίσματα να γίνουν αντικείμενο συζήτησης. Αυτά που λέω τώρα ισχύουν περισσότερο για σας όταν θα γίνετε γονείς, αλλά ισχύουν και για την κατήχηση.
Δηλαδή το παιδί που έρχεται στην κατήχηση και το οποίο εξομολογείται και κοινωνεί, έχει δει και σήριαλ πολλά και ταινίες που δεν θα έπρεπε να δει, και συζητάει με τα άλλα παιδιά και πριν αρχίσει το κατηχητικό γι' αυτά που είδαν στην τηλεόραση, δηλαδή αυτά συμβαίνουν διαρκώς και μεγαλώνοντας σιγά σιγά θα πρέπει να είμαστε σε θέση και αυτά να τα συζητήσουμε. Όχι να παρακολουθούμε κατ' ανάγκην και εμείς τα σήριαλ, για να ξέρουμε τί παίζεται, αλλά να μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να στέκεται κριτικά σε αυτά από τα οποία βομβαρδίζεται.
Ειδικά αυτά που σας είπα για τα ενάντια ερεθίσματα με την διαφήμιση κλπ., οπωσδήποτε κατά την γνώμη μου πρέπει να γίνουν αντικείμενο κατήχησης στην ηλικία του Γυμνασίου και του Λυκείου. Οπωσδήποτε. Δηλαδή πρέπει το παιδί να μάθει να σκέφτεται πάνω σ' αυτά τα θέματα, Δεν θα το πάρει από πουθενά αλλού αυτό.
Αυτό είναι ένα πρακτικό ζήτημα, δηλαδή πώς θα ξεκινήσουμε, ώστε να κληθούν όσο γίνεται περισσότερα παιδιά. Και μακάρι εκεί να υπάρχει συνεργασία με το σχολείο. Μερικές φορές όμως τα παιδιά είναι λίγα, επειδή είναι πολύ πρόσφατη η προσπάθεια που γίνεται με αυτή την ηλικία, και είναι στην αρχή ακόμη.
Όταν εγώ πήγα στην ενορία μου, σε μία κωμόπολη, πήγα στα σχολεία όλα, όλων των βαθμίδων, μίλησα στα παιδιά, τα κάλεσα συγκεκριμένη ημέρα, ώρα κλπ., και όταν πήγα εκεί λοιπόν την πρώτη πρώτη φορά, βρήκα 10 παιδιά Δημοτικού, 2 παιδιά Γυμνασίου και κανένα Λυκείου στις αντίστοιχες ώρες. Ε, τί να κάνουμε λέω, πρώτη χρονιά είναι, αυτά. Την επόμενη χρονιά ήρθαν 25 παιδιά Δημοτικού, 10 παιδιά Γυμνασίου και κανένα Λυκείου. Την τρίτη χρονιά είχαν μεγαλώσει τα νούμερα πάλι, κανένα Λυκείου. Ε, την τέταρτη χρονιά, τα παιδιά του Γυμνασίου που ήταν στο Λύκειο, κάναμε έναν πρώτο πυρήνα και ξεκινήσαμε. Και μετά γίνανε περισσότερα.
Δηλαδή χρειάζεται... Ο παράγων χρόνος είναι κάτι διαφορετικό. Μετράει πολύ.
Το πρόβλημα είναι όμως όταν μένουμε μόνο σ' αυτά, εξαντλείται εκεί όλη η προσπάθεια, και τα παιδιά έρχονται μόνο γι' αυτό. Μερικά βέβαια θα έρθουν για πάντα, μόνο γι' αυτό. Αυτό δεν μπορούμε να το αποφύγουμε.

Οι ομιλίες αυτές λειτουργούν σαν μία Σχολή Γονέων. Το έργο του κατηχητή είναι ανάλογο με του γονιού. Μοιάζει πάρα πολύ. Το ποιμαντικό έργο τί είναι; Πατρότητας και μητρότητας έργο είναι. Κοιτάξτε, θα σας πω. Πολλοί γονείς, όταν μιλάω σε γονείς, λένε, μα τί θα κάνουμε τώρα εμείς; Πρέπει να πάρουμε πτυχίο παιδαγωγικών για να γίνουνε γονείς; Πρέπει να ξέρουμε πάρα πολλά. Δεν είναι έτσι. Και έχουμε γονείς με πτυχίο παιδαγωγικών και πάρα πολλές γνώσεις οι οποίοι τα κάνουν θάλασσα, και έχουμε γονείς ολιγογράμματους οι οποίοι ενεργούν καίρια και επιτυχημένα. Γιατί, ποιά είναι η διαφορά; Η διαφορά νομίζω βρίσκεται στο ότι οι άνθρωποι που επιτυγχάνουν ως γονείς ξέρουν να σχετίζονται. Η τέχνη του ανατρέφειν παιδιά ουσιαστικά είναι η τέχνη του σχετίζεσθαι. Η τέχνη της ποιμαντικής είναι τέχνη του σχετίζεσθαι. Η σχέση με τον Θεό είναι τέχνη του σχετίζεσθαι. Και ο άνθρωπος δεν μερίζεται, διότι με την προσωπικότητά του αυτή τη μία και ενιαία συνδέεται και με τον Θεό και με τους ανθρώπους και με όλα. Όσο ξέρει να σχετίζεται υγιώς σε όλα τα επίπεδα, τόσο επιτυγχάνει. Βοηθητικό ρόλο στο να σχετίζεσαι παίζουν οι γνώσεις, και είναι απαραίτητες. Διορθώνουν λάθη, κοιτάς στον καθρέφτη τον εαυτό σου, σου βάζει ιδέες διάφορες, ανοίγουν οι ορίζοντές σου και διορθώνεσαι.
Αλλά αυτό που θα κρίνει την επιτυχία ή όχι του κατηχητή είναι η τέχνη του να σχετίζεται ουσιαστικά με τον Θεό και τους ανθρώπους. Γι' αυτό και πολλές φορές η έλλειψη γνώσεων αλλά η πραγματική αγάπη, η πηγαία, η γνήσια αγάπη, το ότι έχω έναν συνομήλικό μου, φίλο μου ο οποίος θυμάται ότι στο κατηχητικό είχε κάποιον που όταν τελείωναν τη μπάλα, το παιγνίδι, ο κατηχητής του πήγαινε κοντά, καθόταν με τα παιδιά έτσι, στεκότανε, και τους έριχνε ένα ζακετάκι από πάνω, έτσι, με στοργή, ας πούμε, που ήταν ιδρωμένοι. Αυτό θυμάται από τότε. Δεν το έκανε με σκοπό να κερδίσει κάποιους. Δεν είναι ο σκοπός κάποιο αντάλλαγμα εξαργυρώσιμο, δηλαδή.
Λοιπόν, αυτή η τέχνη του σχετίζεσθαι, σε μερικούς ανθρώπους είναι πηγαία. Την κατέχουν από μόνοι τους. Και χρειάζεται βέβαια μία βελτίωση με τον καιρό. Άλλοι δυσκολεύονται πάρα πολύ ως προσωπικότητες, επειδή στην οικογένειά τους δεν το πήραν αυτό.
Η επίπονη εργασία και επιμέλεια του εαυτού αυτών των ανθρώπων με διαβάσματα, με ακούσματα, μπορεί και αυτή να διορθώσει πάρα πολλά. Γι' αυτό πιστεύω ότι δεν είναι θέμα τεχνικής. Θα ίσχυε αυτό που λέτε αν ήταν θέμα τεχνικής κυρίως. Δηλαδή, να μάθουμε ορισμένα κλειδιά για να μπορούμε να ανοίξουμε την ψυχή των παιδιών. Δεν συμβαίνει αυτό. Η κατήχηση είναι διαπροσωπική σχέση. Και αυτό προϋποθέτει μία προσωπικότητα που έρχεται να συναντήσει μία άλλη προσωπικότητα.
Προτιμώ την καρδιά, παρά το ένστικτο. Το ένστικτο έχει έναν αυθορμητισμό που δεν είναι πάντα αξιόπιστος. Αλλά η καρδιά με την πατερική έννοια "και αν έχεις καρδίαν δύνασαι σωθήναι", απλώς να μην χάσουμε την ωριμότητα. Μην περάσουμε σε μονομέρεια. Ούτε μόνο το συναίσθημα ακατέργαστου ούτε μόνο η λογική που είναι ξερή. Πρέπει να μπορέσουμε να γίνουμε άνθρωποι αρμονικοί.

Από τη σελίδα της ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ