αγίου Νεκταρίου
από το βιβλίο:
Ορθόδοξοc Ιερά Κατήχηcιc
[Πρώτη έκδοσις: Εν Αθήναις 1899]
§ Ι. ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ
Τίνες οι λόγοι οι παρορμήσαντες την εκκλησίαν προς συγκρότησιν Οικουμενικών Συνόδων;
Αι διάφοροι αιρέσεις αι κατά καιρούς εμφανισθείσαι, αίτινες δια της κακοδιδασκαλίας αυτών εζήτουν να διαστρέψωσι τα της Ευαγγελικής διδασκαλίας νοήματα.
Οποίον τίνα προετίθετο σκοπόν η συγκρότησις των οικουμενικών Συνόδων;
α) Όπως αποκρούση τας κακοδιδασκαλίας, και
β) όπως υποστηρίξη και περιφρουρήση τας πολεμουμένας Ευαγγελικάς αληθείας(1).
Από πότε αναφαίνονται αι αιρέσεις;
Απ’ αυτών των Αποστολικών ήδη χρόνων ήρξαντο βλαστάνειν και αναφαίνεσθαι τα ζιζάνια των αιρέσεων. Τούτο γίνεται δήλον εκ των λόγων του Αποστόλου Παύλου προς Τίτον. «αιρετικόν άνθρωπον» (γ\ 10), «βέβηλοι κενοφωνίαι και αντιθέσεις της ψευδωνύμου γνώσεως» (Α'. Τιμ. ς'. 20 α'. 3. 4. δ'. και Β'. Τιμ. δ'. 3.4. και αλλαχού).
Εν δε τη προς Κολοσσαείς επιστολή γράφει· «μηδείς υμάς καταβραβευέτω θέλων εν ταπεινοφροσύνη και θρησκεία των αγγέλων, α μη εώρακεν εμβατεύων, εική». (β'. 18). Εάν δε τα ρήματα ταύτα του Αποστόλου συνδυάσωμεν προς την ιστορίαν των πρώτων αιώνων του χριστιανισμού βλέπομεν ευθύς δύο γενικάς αιρέσεις, την μεν μίαν υπό Ιουδαϊκής μικρονοίας ταπεινά και μικρά φρονούσαν περί του Σωτήρος Χριστού και ουδέν υψηλόν περί της θεότητας Αυτού διανοουμένην την δε άλλην υπό κενής φαντασίας βλάσφημα λαλούσαν και αυτήν αναιρούσαν την του Σωτήρος ανθρωπότητα. Οπαδοί της πρώτης ήσαν οι Εβιωναίοι, της δε δευτέρας οι Δοκηταί, Γνωστικοί και άλλοι των αιρετικών.
Η μεν πρώτη είχεν ιουδαϊκόν χαρακτήρα, η δε δευτέρα εθνικόν.
Τίνες οί συγκροτούντες τας Ιεράς Συνόδους;
Αι ιεραί Σύνοδοι συνεκροτούντο ιδίως υπό του ανωτέρου κλήρου ήτοι των επισκόπων, Μητροπολιτών και Πατριαρχών ενίοτε όμως τη συγκαταθέσει και κατ' εξαίρεσιν προσελαμβάνοντο και πρεσβύτεροι και διάκονοι και ομολογηταί και Μοναχοί (2).
Από πότε ήρχισαν συγκροτούμενοι ιεραί Σύνοδοι;
Από του Β' ημίσεως του Β' αιώνος.
§ 2. ΧΡΟΝΟΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ
Πότε συνεκροτήθησαν αι επτά Οικουμενικοί Σύνοδοι;
Η μεν πρώτη εν Νικαία υπό 318 θεοφόρων πατέρων τω 325 μ.Χ. επί Κωνσταντίνου του Μεγάλου συγκροτηθείσα κατά Αρείου, ωμολόγησε τον Κύριον Ιησούν Χριστόν Υιόν θεού, και εκήρυξεν αυτόν τω Πατρί ομοούσιον και συναΐδιον.
Η δε δευτέρα εν Κωνσταντινουπόλει υπό 150 θεοφόρων πατέρων τω 381 επί Θεοδοσίου του Μεγάλου συνελθούσα κατά Μακεδονίου του Πνευματομάχου, εξηκρίβωσε και συνεπλήρωσε κατά την παράδοσιν της Εκκλησίας το υπό της Α΄ εν Νικαία Οικουμενικής Συνόδου συνταχθέν Σύμβολον της πίστεως, και δι'αυτού εκήρυξεν ένθεν μεν την ενότητα του Τριαδικού θεού, ένθεν δε την θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος του τρίτου προσώπου της Αγίας Τριάδος της δια του Ιησού Χρίστου ημίν αποκαλυφθείσης.
Η τρίτη εν Εφέσω υπό 200 Άγιων Πατέρων τω 431 επί Θεοδοσίου του Μικρού συναχθείσα απέκρουσε την υπό Νεστορίου και άλλων παρανόησιν του πνεύματος των δύο προηγουμένων Συνόδων, εκύρωσε τα δόγματα αυτών, διεσάφησε και ανέπτυξε τα ζητήματα τα υπ’ εκείνων μη αναπτυχθέντα και ώρισε την σχέσιν ή μάλλον τον σύν��εσμον κ��ι τον τρόπον της ενώσεως των δύο φύσεων εν Χριστώ, της θείας και ανθρωπινής, και ωμολόγησε την Παναγίαν Παρθένον Μαρίαν, Θεοτόκον.
Η τετάρτη εν Χαλκηδόνι υπό 620 ή 520 αγίων πατέρων τω 451 επί Μαρκιανού και Πουλχερίας συνελθούσα κατά Ευτυχούς και Διοσκόρου Αλεξανδρείας απέκρουσε το Μονοφυσιτικόν δόγμα, δι' ου το εν τω Ιησού Χριστώ ανθρώπινον απερροφάτο υπό του θειου, και ανεγνωρίζετο η μία εν αυτώ φύσις, η θεία, καί ωμολόγησε τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν τέλειον Θεόν και τέλειον άνθρωπον.
Η πέμπτη εν Κωνσταντινουπόλει το β'. υπό 150 αγίων Πατέρων τω 553 επί Ιουστινιανού γενομένη κατά Ωριγένους και των Τριών Κεφαλαίων, εφρούρησε κυρώσασα την υπό των προηγουμένων τεσσάρων αγίων Συνόδων ομολογηθείσαν μίαν και ορθήν πίστιν, και απέκρουσεν απ’ αυτής την κατηγορίαν του ότι αποκλίνουσι προς τον Νεστοριανισμόν.
Η έκτη εν Κωνσταντινουπόλει το γ' υπό 170 ή 289 αγίων αρχιερέων επί Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου τω 680 κατά των μονοθελητών Ονωρίου Πάπα, και Σεργίου και Πυρρού των πατριαρχών, κυρώσασα τάς αποφάσεις των προηγουμένων πέντε αγίων Συνόδων απέδειξεν ότι εν τω δύο έχοντι τελείας φύσεις Ιησού Χριστώ υπάρχουσι δύο θελήσεις, η θεία και ανθρωπινή, και ότι η ανθρωπίνη θέλησις υποτάσσεται τη θεία.
Η εβδόμη τέλος εν Νικαία το β' υπό 358 ή 216 Αρχιερέων και 132 Ηγουμένων τω 788 επί Κωνσταντίνου και Ειρήνης κατά των Εικονομάχων απέκρουσε τάς πεπλανημένας των Μεταρρυθμιστών, δοξασίας, και ωμολόγησε την ορθήν πίστιν και τας πράξεις των εξ προηγουμένων ιερών Συνόδων κυρώσασα τας υπό της πρώτης εν Νικαία Οίκουμ. Συνόδου αναγνωρισθείσας αρχαιότερος παραδόσεις και αναστηλώσασα τας Αγίας εικόνας. (Περί Ιεράς Παραδόσεως ίδε σημ. παρ. Κα').
§ 3. ΠΩΣ ΔΕΟΝ ΕΣΤΙ ΝΑ ΘΕΩΡΩΝΤΑΙ ΑΙ ΙΕΡΑΙ ΣΥΝΟΔΟΙ
Αι επτά Οικουμενικαί ιεραί Σύνοδοι δια τον εσωτερικόν, στενόν αυτών, και αδιάσπαστον σύνδεσμον, και δια το σπουδαιότατον καί λυσιτελέστατον αυτών μέγα έργον εισίν οι επτά ακράδαντοι στύλοι της Εκκλησίας, εφ' ων ως επί βάθρων ασφαλών και στερρών θεμελίων εδράζεται άπαν το οικοδόμημα του χριστιανισμού· οι επτά υπερύψηλοι πύργοι της αληθείας οι ανυψωθέντες προς φρούρησιν του ουρανόθεν αποκαλυφθέντος ημίν θείου δόγματος· οι επτά της πίστεως προμαχώνες οι υποστηρίζοντες την ευσέβειαν κατά της απιστίας· και οι επτά περίβολοι της ορθοδοξίας οι δια Κανόνων και Όρων και διατάξεων περιχαρακώσαντες τας Ιεράς αληθείας από των σοφισμάτων των κακοδόξων.
Σ. Σ. Εις ταύτας προσθετέα και η εν έτει 879 μ. Χ. επί Φωτίου, πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, συγκροτηθείσα ογδόη Σύνοδος, συμμετέχοντος δια τοποτηρητών και συναινούντος και του Πάπα Ρώμης Ιωάννου του Η'., Έχουσα μεν οικουμενικόν τω κύρος, άλλ' ουχί ακόμη και το όνομα, πριν ανακηρύξη αυτήν ως τοιαύτην, κατά το επικρατήσαν έθος, άλλη διάδοχος οικουμενική Σύνοδος. Ίδ. Νείλ. περί των αγ. Συνόδων εν τω Συντάγματι των κανόνων, εκδ. Ράλλη και Ποτλή, τόμ. α'. σελ. 392.
Αι τοπικαί Σύνοδοι, όσας ανεγνώρισαν και επεκύρωσαν αι οικουμενικαί (Ιδ. της εν Τρούλλω έκτης οίκουμεν. Συνόδου καν. β'), εισίν αι εξής εννέα:
α'. η εν Καρχηδόνι εξ 84 πατέρων περί τον Ιερομάρτυρα Κυπριανόν, επίσκοπον Καρχηδόνος, εν έτει 256 μ. Χ. κατά των περί Ναυάτον ή Ναυατιανόν, εκδούσα κανόνα περί του ενός εν μόνη τη καθολική εκκλησία βαπτίσματος. (Ιδ. καν. α'. της Συνόδ. ταύτης εν Συντάγμ. Ράλ. και Ποτλή τόμ. γ'. σελ. 3. Μ. Βλασταρ. αυτόθ. τόμ. ς'. σελ. 8, Πρβλ. και Μελετ. έκκλ. ιστορ. τόμ. α'. Εκδ, Ευθυβούλ. σελ. 233 εξ.)
β'. η εν Αγκύρα της Γαλατίας περί του «πώς άρα προσήκεν οικονομείν τους μετά την άρνησιν μεταμελομένους» εν έτει 314 εκ 18 πατέρων, εκδούσα κανόνας κε'. (Ίδ. Σύντ. κτλ. τόμ. ς'. σελ. 10, Μελετ. (Ευθυβ.) έκκλ. ιστορ. τόμ. α'. σελ. 317)
γ'.η εν Νεοκαισαρεία τη κατά Πόντον, εν έτει 315 εκ πατέρων 23, εκδούσα κανόνας ιε'. «εις την ευταξίαν της εκκλησίας συντείνοντας». (Συντ. τόμ. ς', σελ. 11, Μελετ, αυτόθ. τόμ. α'. σελ, 317.)
δ'. η εν Γώγγρα των Παφλαγόνων κατά του κακοδόξου Ευσταθίου, εν έτει 330, εκδούσα κανόνας κα'. (Σύνταγμ. τόμ. ς'. σελ. 14. τόμ. γ'. σελ. 100, Μελετ. Εύθυβ. αυτόθ. α'. σελ. 345).
ε'. η εν Αντιοχεία της Συρίας εν έτει 341, εκδούσα κανόνας «εις κοινόν όφελος της Εκκλησίας» (Σύνταγμ. τόμ. ς'. σελ. 12, τόμ. γ'. σελ. 123. Μελετ. αυτόθ. α'. σελ. 347).
ς'. η εν Λαοδικεία της Φρυγίας (μεταξύ του 357 και. 368) εκδούσα ξ΄. κανόνας, «εις ωφελείαν της Εκκλησίας» (Σύνταγμ. τόμ. ς'. σελ. 12, τόμ. γ'. σελ. 171, Μελετ. αυτόθ. α'. 380).
ζ'. η εν Σαρδική [Σόφια – Βουλγαρίας] της Ιλλυρίας εν έτει 347 εκ 341 πατέρων περί των εν Νικαία δογματισθέντων, εκδούσα κα'. κανόνας «εις την εκκλησιαστικήν κατάστασιν αφορώντας» (Συντ. τόμ. ς'. σελ. 12, τόμ. γ'. σελ. 288, Μέλει:. Ευθυβ. Τόμ. α, σελ. 349).
η'. η εν Κωνσταντινουπόλει επί Νεκταρίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, περί Αγαπίου και Βαγαδίου, αντιποιουμένων της επισκοπής Βόστρων, εν έτει 394 (Σύνταγμ. τόμ. γ'. σελ. 625, Μελ. αυτ. τόμ. α'. σελ. 407 εν ύποσημ. νς'.)
θ'. η εν Καρθαγένη της Αφρικής εκ 217 πατέρων κατά των περί Πελάγιον εν έτει 418, εκδούσα κανόνας ρλγ'. (ρμά.) (Σύνταγμ. ς'. 20, γ'. 385, Μελετ. αυτ. έκδ. Βενδότη, τόμ. γ'. σ. 30).
(1) Περί οικουμενικών Συνόδων πρβλ. «Αι οικουμενικαί Σύνοδοι της του Χριστού Εκκλησίας», ημέτ, Σύγγραμ. και «περί Σχίσματος».
(2) Ο Κυπριανός αναφέρει, ότι εν Αφρική αι συνεδρίαι εγίνοντο δημοσία, και ότι παρίστατο και ο λαός, όστις εξεδήλου πολλάκις την επιδοκιμασίαν ή την αποδοκιμασίαν αυτού.
