|
|
|
Θεολογική και κανονική ερμηνεία του πνευματικού δεσμού που δημιουργείται μεταξύ δύο βαπτισθέντων που έχουν κοινό ανάδοχο. Το κείμενο αποτελεί απάντηση σε Εγκύκλιο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών που μεταξύ άλλων αρνείται τον πνευματικό αυτό δεσμό.
Στις
αρχές του έτους 2000 λάβαμε στους Ιερούς Ναούς την υπ' αριθμ. 28/25-1-00
εγκύκλιο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών σχετικά με το μυστήριο του γάμου. Στην
6η σελίδα, παράγραφο 8, διαβάζουμε τα εξής: "Δε λογίζονται πνευματικά
αδέλφια εκείνοι που έχουν κοινό ανάδοχο"(!!!)
Εδώ δημιουργείται μια ένστασις που έγκειται στο γεγονός ότι διαφορετικά μας παρεδόθη από τους αγίους πατέρες μας αυτό το θέμα και δε νομίζω πώς επρόκειτο περί παρεξηγήσεως ή παρερμηνείας των ιερών Κανόνων ώστε να υπάρχει ανάγκη διευκρινήσεως ή διορθώσεως. Δυστυχώς, το ίδιο λάθος (κατά την ταπεινή μου άποψη ) επαναλαμβάνεται ενάμισυ χρόνο μετά, από τον αρχιμ. π . Κύριλλο Μισιακούλη, σε άρθρο του στο περιοδικό " Εφημέριος ", (τεύχος Σεπτεμβρίου 2001, σελ. 20-22), ο οποίος τυγχάνει Γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής Δογματικών και Νομοκανονικών Ζητημάτων. Την ίδια άποψη εξέφρασε ο π. Κύριλλος από ραδιοφώνου (89.5 , Τετάρτη 29-1-03, 17:00μ.μ.). Είναι όμως αναμφισβήτητο ότι δύο παιδιά με κοινό ανάδοχο είναι πνευματικά αδέλφια!
Απορίας άξιο είναι το γεγονός ότι η εγκύκλιος στηρίζεται στο "νόημα" του Νγ' Κανόνος της ΣΤ' Οικουμενικής Συνόδου!
Αντίθετα, ο Νγ' κανών αναφέρει πώς είναι "μείζων η κατά το πνεύμα οικειότης της των σωμάτων συναφείας" (Πηδάλιον, Κανών ΝΓ', σελ. 268).
Στην ερμηνεία του κανόνος αυτού, στη σελ. 269, διαβάζουμε: "… επειδή η κατά το πνεύμα συγγένεια αύτη, καθ' ήν αδελφοί γίνονται πνευματικοί…", καθώς και ότι η εκ του βαπτίσματος τοιαύτη συγγένεια φθάνει "μέχρι γάρ τρίτου βαθμού κατά βάθος…", ενώ στη σελίδα 752 του Πηδαλίου (κεφ. Η') διευκρινίζεται ότι: " ο γάρ τούτο αναδεχόμενος, πνευματικόν του υιόν τούτο ποιεί και πλέον κοντήτερος και οικειότερος συγγενής και πατήρ γίνεται με αυτό, παρά όπου είναι ο σαρκικός του πατήρ, επειδή όσον είναι ανώτερον το πνεύμα από το σώμα, τόσον οικειοτέρα είναι και η συγγένεια του πνεύματος από της σαρκός".
Ακολούθως, στη σελ. 753, περίπτωση 1η των εμποδισμένων, γράφει:" Δεν δύναται να πάρη…ο σαρκικός του υιός (του αναδόχου) την αναδεκτήν του, διατί αύτη προς…δε τον υιόν του είναι αδελφή πνευματική, και ακολούθως β' βαθμού".
Πιό κάτω, στην 4η περίπτωση των ανεμποδίστων, αναφέρει: "δυό πνευματικά αδέλφια έχοντα ένα ανάδοχον, παίρνουν δυό σαρκικάς αδελφάς." Τέλος, στην ίδια σελίδα διαβάζουμε: "ανίσως δε δυό παιδιά αρσενικόν και θηλυκόν, μη έχοντα συγγένειαν σαρκική, βαπτισθούν από ένα ανάδοχον, ταύτα δεν παίρνονται, δια τι είναι αδελφοί πνευματικοί, κατά τον αγιώτατον Σισίννιον και β' βαθμού".
Θαυμάζει δε ο συγγραφέας του Πηδαλίου την διάφορον γνώμην ορισμένων πατριαρχών και υπενθυμίζει ότι στην περίπτωσιν της αγνοίας, δεν εφαρμόζεται οικονομία.
Τονίζει δε ότι τα εξ ενός αναδόχου αδέλφια πνευματικά δεν παντρεύονται ούτε αρραβωνιάζονται ως "βεβαιοί και ο Λέων και Κωνσταντίνος οι Βασιλείς. " (Εκλογ. των νόμων τίτλ. Ιβ' σελ. 102 του β' βιβλ. της Γιούρ Γραικορωμ.)
Το "Πηδάλιον" του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου καθιστά σαφές το γεγονός ότι δύο παιδιά με κοινό ανάδοχο είναι πνευματικά αδέλφια!!! Πώς λοιπόν συνάγεται το συμπέρασμα -σύμφωνα με την εγκύκλιο- ότι κατά το "νόημα" του ΝΓ' κανόνος της ΣΤ' Συνόδου δεν είναι πνευματικά αδέλφια οι έχοντες κοινό ανάδοχο; Μήπως πρέπει να διευκρινιστεί αν η εγκύκλιος αναφέρεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις εκκλησιαστικής οικονομίας; Και υπό ποιές προϋποθέσεις;
Διότι, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αγ. Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας: " Ο κατ' οικονομίαν ποιών τι, ουχ ως απλώς καλόν τούτο ποιεί, αλλ' ως προς καιρόν χρειώδες" (ερμηνεία εις το Γαλ. ε'11).
Ο Απόστολος Παύλος παραπονείται δια την συκοφαντίαν των Ιουδαίων ότι εκήρυττε την περιτομήν με αφορμή την περιτομήν του Τιμοθέου.
Ο Ζιγαβηνός τονίζει πώς "ει και τον Τιμόθεον οικονομικώς περιέτεμεν, αλλ' ουκ εκήρυξε δια τούτου περιτομήν" και ο Θεόδωρος Μοψουεστίας παρατηρεί σχετικά "μη γάρ μοι την πρόσκαιρον οικονομίαν εις δογμάτων λάβης βεβαίωσιν". Αν λοιπόν "οικονομικώς" καταλύονται οι Ιεροί Κανόνες από την εγκύκλιο, πρέπει να διευκρινιστεί ο συγκεκριμένος λόγος και όχι να "δογματίζουμε'', παρερμηνεύοντας το νόημα του ΝΓ' Κανόνος της ΣΤ' Οικουμενικής Συνόδου.
Μήπως ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος θα έπρεπε να πάρει θέση σε ένα τόσο σοβαρό θέμα που αφορά στην καθημερινή σχέση των πιστών μεταξύ των και μεταξύ κληρικών και λαϊκών;
Τίθεται όμως και ένα άλλο μεγάλο θέμα- αυτό της αμφισβητήσεως και απορρίψεως της εκάστοτε πατερικής ερμηνείας, κατά το ατομικό συμφέρον! Συγκεκριμένα, στην προαναφερθείσα ραδιοφωνική εκπομπή του σταθμού της Εκκλησίας της Ελλάδος ο σεβαστός π. Κύριλλος διετύπωσε την άποψη (προσωπική, άρα υποκειμενική!) ότι ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης έκανε λάθος στις εκτιμήσεις του και ότι η άποψή του είναι υποκειμενική -αφού είναι προσωπική ερμηνεία- και ότι "η Εκκλησία την απορρίπτει".
Ποιά "Εκκλησία" εκπροσωπεί άραγε ο π. Κύριλλος εξ ονόματος της οποίας απορρίπτει ,κατά την προσωπική του εκτίμηση, αγιοπατερική ερμηνεία την οποία μάλιστα έχει ενστερνισθεί ένας ολόκληρος ορθόδοξος λαός στην καθημερινή του ζωή; Ας ρωτήσει ο π. Κύριλλος τον απλό αλλά συνειδητό ορθόδοξο πιστό πώς αντιλαμβάνεται το θέμα αυτό και τις γιαγιάδες μας που σοφά έψαχναν μέχρι και 7ης γενεάς για να βεβαιωθούν ότι δεν υπήρχε καμιά πνευματική εκ του ιερού Βαπτίσματος συγγένεια! Απλότης; Ανοησία; Υπερβολή; Εμείς λέμε ευλαβική τήρηση των παραδεδομένων της πίστεώς μας!
Αυτό το τελευταίο μας οδηγεί σε ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα της "σύγχρονης" θεολογίας μας. Ο π. Κύριλλος ανέφερε στην εκπομπή του ότι για να δεχθεί η Εκκλησία τις προσωπικές απόψεις των αγίων, πρέπει αυτές να έχουν επικυρωθεί από Οικουμενική ή τοπική Σύνοδο.
Βλέπετε ότι η "βαλίτσα πάει πολύ μακρυά" αφού μπερδεύονται δογματικές και θεολογούμενες αλήθειες. Τά όσα όμως ισχυρίζεται ο π. Κύριλλος μας οδηγούν στην επαναδιατύπωση (όχι επαναδιαπραγμάτευση) του όρου "θεολογούμενον".
Ο Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Ξεξάκης γράφει σχετικά στο πανεπιστημιακό σύγγραμά του "Προλεγόμενα εις την Ορθόδοξον Δογματικήν" (σελ. 176) :
" Ως θεολογούμενον δύναται να νοηθή άποψις ενός ή περισσοτέρων Πατέρων και θεολόγων της Εκκλησίας, η οποία σχετίζεται προς θέματα πίστεως και ηθικής και την οποίαν είναι δυνατόν να αποδεχθεί ο πιστός, υπό την προϋπόθεσιν ότι η Εκκλησία δεν έχει διατυπώσει διάφορον άποψιν, ή δεν έχει εισέτι αποφανθή. Το θεολογούμενον είναι δυνατόν να κυκλούται εις τον χώρον της Ορθοδόξου Δογματικής, εφ' όσον δεν αντιφάσκει προς δόγμα ή ακολουθίαν δόγματος…Ως θεολογούμενον επί παραδείγματι θεωρείται η άποψις, η αναφερομένη εις την φύσιν των αγγέλων,…δεν υπάρχει σαφής και ρητή επίσημος απόφασις της Εκκλησίας. Η επικρατούσα άποψις εις την ορθόδοξον θεολογίαν φέρεται διατυπουμένη υπό του Ιωάννου του Δαμασκηνού…".
Μήπως είναι λίγα τα θεολογούμενα θέματα για τα οποία η Εκκλησία μας δεν έχει λάβει επίσημη θέση και όμως έχουν γίνει αποδεκτά από την καθολική ορθόδοξη συνείδηση και πρακτική; Ας αφήσουμε την Εκκλησία να αποφανθεί επίσημα για το θέμα αυτό, διαφορετικά (ή ως τότε) ας μην βγάζουμε αφοριστικά συμπεράσματα για τις γνώμες των Πατέρων της Εκκλησίας μας όταν μάλιστα είναι γνωστό ότι :
Α- αν και οι Πατέρες υπόκεινται, ως άνθρωποι, εις το ενδεχόμενον πλάνης, όμως " δεν διετύπωσαν εις τα συγγράματα αυτών μόνον την προσωπικήν των πίστιν, αλλά και την καθολική συνείδηση της Εκκλησίας. Εις τα συγγράματα των Πατέρων <<αντανακλάται η εκκλησιαστική συνείδησις και το βαθύ αίσθημα της ευθύνης έναντι του συνόλου της Εκκλησίας…η ιερά Παράδοσις μεταδιδομένη ως ζωή από γενεάς εις γενεάν, φέρεται εν τοίς έργοις των Πατέρων>>. (ως άνω σύγγραμα σελ. 126-7) και
Β- αυτό που προϋποθέτει την ασφαλή γνώση είναι ο φωτισμός που παρέχει το Πανάγιον Πνεύμα. Ακόμα και Σύνοδος να συνέλθει, αν δεν είναι δεκτικά τα μέλη της στον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, τότε αυτό δεν επενεργεί και άρα οι αποφάσεις της απέχουν πολύ από την αλήθεια! Άλλωστε αν οι αποφάσεις αυτές δεν γίνουν αποδεκτές ομοφώνως από κλήρο και λαό, δηλαδή από την καθολική, γνήσια συνείδηση της Εκκλησίας, εις μάτην ο κόπος! (βλ. Τρεμπέλα, Δογματική, τόμ. Β', σελ. 401-408).
Κατόπιν όλων τούτων, ας μας επιτραπή η εύλογος ερώτησις. Γιατί να απορρίψουμε την άποψη του θεοφόρου πατρός ημών Νικοδήμου του Αγιορείτου και όχι αυτήν του π. Κυρίλλου, την στιγμή μάλιστα που η Εκκλησία δεν έχει ακόμη πάρει επίσημο θέση; Πάντως ανησυχούμε πολύ γιατί καθώς φαίνεται η Εκκλησία μας μάλλον "βιάστηκε" να αγιοποιήσει έναν Πατέρα και Διδάσκαλο (ή μήπως δεν είναι ούτε διδάσκαλος της Εκκλησίας;) που τόσα πολλά και σημαντικά "λάθη" (λανθασμένες εκτιμήσεις) έκανε επί θεολογουμένων θεμάτων!
Απαριθμούνται κατωτέρω όσα έπεσαν στην αντίληψή μας: (σε παρένθεση οι -ας μου επιτραπεί η λέξη- "αμφισβητίες")
1-Λάθος εκτίμηση στο θέμα της συγγενείας εκ του ιερού Βαπτίσματος (π. Κύριλλος)
2-Λάθος εκτίμηση στο θέμα του "εγκεφαλικού θανάτου" (π. Νικόλαος Χατζηνικολάου στην ημερίδα Βιοηθικής 23-2-02 στο Ε.Ι.Ε.),
3-Λάθος εκτίμηση στο θέμα της ψυχοσωματικής προετοιμασίας για συμμετοχή στο Μυστήριο της Θείας Μεταλήψεως (ελλογ.κ. Γ. Φίλιας και κ. Π. Βασιλειάδης, Περιοδικό "Σύναξη" τεύχ. 61, σελ. 45-52 και 29-43 αντιστοίχως),
4-Λάθος στο θέμα της εγκυρότητος ή μη του Ρωμαιοκαθολικού "Βαπτίσματος" (νεωτέρα γενιά θεολόγων),
5-Λάθος στο θέμα του αν οι Λατίνοι είναι αιρετικοί ή όχι (ως ανωτέρω),
6-Λάθος στη διάκριση μεταξύ των μεθόδων της εκκλησιαστικής οικονομίας και ακριβείας (ως ανωτέρω),
7-Λάθος στον καταρτισμό "λίστας" αμαρτημάτων. (βλ. "Εξομολογητάριον") Πρό ετών είχαν κατηγορηθεί κληρικοί-εξομολόγοι, που είχαν σταλεί σε παραμεθόριες μητροπόλεις για να εξομολογήσουν, ότι μοίρασαν στους πιστούς σχετικές λίστες ενώ και η Αποστολική Διακονία χρησιμποποιεί ανάλογη βοηθητική λίστα σε σχετικό φυλλάδιό της που κυκλοφορεί στις ημέρες μας! ("για μια καλή εξομολόγηση", Κ.Α. 99.04.044, Ανατύπωση 1999),
8-Λάθος στο θέμα της "φυλακής" των αισθήσεων λ.χ. των οφθαλμών (κ. Β. Αργυριάδης, περιοδικό "Τόλμη", τεύχ. Νοεμβρίου 2001, σελ. 54- εδώ υπήρξε και βάναυση παρερμηνεία των λόγων του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου!)
και πολλά άλλα "λάθη" που δεν ανακαλούμε αυτή τη στιγμή. Μετά από όλα αυτά δεν είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς και για την αυθεντία και το αλάθητο του Αγίου Πνεύματος που φώτιζε τους αγίους να ορθοτομούν τους λόγους της του Χριστού αληθείας ή μήπως αυτό αποτελεί βλασφημία; Εν τοιαύτη περιπτώσει όμως, και η σχετικοποίηση -ως επιλεκτική αποδοχή ή απόρριψη- του αγιοπνευματικού φωτισμού των αγίων δεν είναι βλάσφημη; Εμείς πάντως προτιμούμε να μη "πολυπραγμονούμε" αλλά να "επόμεθα τοίς πεποιραμένοις" αγίοις ημών πατράσι ως ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και ο Θεός να μας χαριτώνει ώστε να μιμούμαστε τους αγίους μας κατά το "μάλιστα μεν έργοις"!!!
Μετά τιμής και βαθυτάτου σεβασμού,
Πρεσβύτερος Στέφανος Στεφόπουλος
Εφημέριος Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου Αμπελοκήπων
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ:
http://www.orthros.org/Greek/Keimena/PneymAdNikAgior.htm
|
|
|