Αίρεση και σχίσμα

Επειδή υπάρχει μεγάλη σύγχυση και προβληματισμός πάνω στο θέμα αυτό, τόσο στα απλοϊκά στρώματα του πληρώματος της Εκκλησίας μας, όσο και σε πολλούς ιερωμένους και θεολόγους είναι ανάγκη να διαλευκανθεί η διαφορά μεταξύ αιρέσεως και σχίσματος.

Κατά τους Ιερούς Κανόνες Αίρεση είναι η αλλοίωση και παραχάραξη και διαστρέβλωση της Αλήθειας, του Δόγματος της Εκκλησίας μας, το οποίο αποτελεί Θεμέλιο και Ακρογωνιαίο Λίθο και Πέτρα της Πίστεως, «η δε Πέτρα εστίν ο Χριστός». Η Θεολογική αίρεση, λοιπόν, είναι μια ευθεία προσβολή και πολεμική. Ξεκινά από την στρέβλωση των δυσνόητων Αγιογραφικών χωρίων με ένα υπερήφανο εγκεφαλισμό ή υπερφίαλη λογοκρατία του αιρεσιάρχου (αρχηγού της αιρέσεως) και έχει ως αποτέλεσμα την ταραχή της ειρήνης της Εκκλησίας και την απώλεια των αιρετικών και των πιστών εκείνων οι οποίοι θα κατρακυλήσουν προς το βάραθρο της αιρέσεως. Διότι με την αίρεση γκρεμίζεται το σωτηριολογικό έργο της Εκκλησίας, χάνονται οι προϋποθέσεις της σωτηρίας, αφού Θεολογία και Εκκλησιολογία και Σωτηριολογία συμπορεύονται, συμπλέκονται και αλληλοπεριχωρούνται. Τότε έχουμε μία αιρετική Εκκλησιολογία, αιρετική Σωτηριολογία, αιρετική Θεολογία.

Από Αγιογραφική άποψη η αίρεση θεωρείται βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος και είναι ασυγχώρητη, διότι περιέχει το πνεύμα της αμετανοησίας και του εωσφορισμού.

Ο βίος και η διδασκαλία του αρχηγού της αιρέσεως (αιρεσιάρχου) είναι βίος και διδασκαλία εντελώς αντίθετα προς τον Αρχηγό της Πίστεως και προς το Ιερό Ευαγγέλιο. Οι αιρετικοί πολλές φορές – συμβουλία του Πονηρού – υποκρίνονται τους Ορθόδοξους και καπηλεύονται την Πίστη.

Το ανατρεπτικό έργο των αιρετικών έχει στόχο και τις Άγιες Γραφές και την Ιερά Παράδοση της Εκκλησίας, δηλαδή τους Ιερούς Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων, που υπομνηματίζουν και ερμηνεύουν Ορθοδόξως τις Άγιες Γραφές. Επειδή δε οι αιρετικοί είναι φορείς μιας επιδημικής νόσου οι Ορθόδοξοι είμαστε πολύ περισσότερο προσεκτικοί απ’ όσο πρέπει, για μια επιδημία, που προσβάλλει την υγεία του σώματος.

Αγαπάμε μεν τους αιρετικούς ως αθάνατες ψυχές, υπέρ ων ετύθη Χριστός, ευχόμαστε να μετανοήσουν, μισούμε όμως και αποστρεφόμαστε την αίρεση. Δεν αμνηστεύουμε την αίρεσή τους, εν ονόματι της αγάπης. Δεν κάνουμε σύγχυση προσώπων και αιρετικού σκότους, αιρετικού ψεύδους και αιρετικής δοξασίας εν ονόματι της αγάπης, που δεν είναι πραγματική Χριστοκεντρική και Αγιογραφική αγάπη. Η γνήσια και όχι νόθος αγάπη υποδεικνύει το ψεύδος, το σκοτάδι, την αίρεση, τον γκρεμό, την άβυσσο.

Μια ημέρα είχε βγει ο διάβολος περίπατο μαζί με ένα φίλο του. Εκεί λοιπόν πού επήγαιναν, βλέπουν ξαφνικά έναν άνδρα να σκύβει κάτω και κάτι να παίρνει.

- Τι να ευρήκε άραγε; ερώτησε ο φίλος του.

- Λίγη αλήθεια! απάντησε ο διάβολος.

- Και ανησυχείς; τον ερώτησε ο φίλος του.

- Όχι, ( του απάντησε ). Όχι. Δεν ανησυχώ καθόλου! Αυτό για μένα είναι καλό. Θα τον βάλω να της δώσει πιο πολλή σημασία από ο, τι της αξίζει, και να την πιστεύσει τόσο, πού να την κάμει μια καινούργια Θρησκεία, μια καινούργια ομολογία.

Το Εκκλησιαστικό Σχίσμα είναι κάτι πολύ διαφορετικό από την Αίρεση, καθώς ερμηνεύει αυτός ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης στο Πηδάλιό του (σελ. 388). Το Σχίσμα έχει ως αιτία κάποια προβλήματα, που εύκολα αντιμετωπίζονται και λύνονται, όταν υπάρχει καλή πρόθεση και πολλή ταπείνωση και πνεύμα διακρίσεως και από τις δύο πλευρές. Οι σχισματικοί ανεξαρτητοποιούνται βέβαια, αποσχίζονται από τον εκκλησιαστικό κορμό, δημιουργούν δική τους Σύνοδο, αλλά δεν παύουν να είναι Ορθόδοξοι. Δεν διαστρέφουν τα ιερά Δόγματα της Εκκλησίας, δεν είναι εχθροί του Θεού και της Αλήθειας και των Αγίων Γραφών και της Ιεράς Παραδόσεως, όπως οι αιρετικοί.

Η απειθαρχία των σχισματικών στην Εκκλησία συνίσταται στην έλλειψη διακρίσεως από τη μία και από την άλλη πλευρά, στην απουσία αγάπης. Αν παραμεριστούν οι ανθρώπινες αδυναμίες και πρυτανεύει η εν Χριστώ αγάπη και η αρετή της διακρίσεως εύκολα αντιμετωπίζονται, συζητούνται και λύνονται τα διοικητικής ή άλλης φύσεως αίτια, που προκάλεσαν το Σχίσμα.

Ο Πρωτοπρεσβύτερος Βαλεντίνος Σβεντσίτσκι (1882-1931) ήταν μια εξέχουσα μορφή της Ρωσσικής Εκκλησίας.
Όμως έκανε και ένα τραγικό λάθος. Αποσχίστηκε από την ενότητα της Εκκλησίας. Διεφώνησε με την διακήρυξη του τότε τοποτηρητή του Πατριαρχικού θρόνου της Ρωσσικής Εκκλησίας Μητροπολίτη Σέργιου (1927) επειδή αναγνώριζε το κομμουνιστικό καθεστώς.
Αργότερα όμως κατάλαβε το λάθος του. Μετενόησε. Και ζήτησε συγγνώμη από τον Μητροπολίτη Σέργιο. Έστειλε γι' αυτό μια επιστολή στον Μητροπολίτη Σέργιο, πού την κοινοποίησε στα πνευματικά του παιδιά.
Οι δύο αυτές επιστολές έχουν πολλά να μας διδάξουν όλους μας και να μας προβληματίσουν για το σωστό φρόνημα γύρω από το θέμα: Ή ενότητα της
Εκκλησίας και σχίσματα.

Στο γράμμα του στον Μητροπολίτη Σέργιο μεταξύ των άλλων γράφει:
"Σεβασμιώτατε πατέρα, πεθαίνω!
Εδώ και καιρό με βασανίζει ή συνείδηση μου. Αμάρτησα βαριά απέναντι στην αγία Εκκλησία. Και μπροστά στον θάνατο τώρα, το βλέπω ολοκάθαρα. Σας παρακαλώ να με συγχωρήσετε για το αμάρτημα μου· και να με δεχθήτε να επανενωθώ με την Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία.
Μετανοώ για το ότι τόλμησα, αντίθετα στους ιερούς κανόνες, να μη σας αναγνωρίσω ως πρώτο, κανονικό επίσκοπο·και γιατί έβαλα την δική μου σκέψη και την δική μου γνώμη, πάνω από την κανονική τάξη της Εκκλησίας...
Δεν ζητάω τίποτα. Τώρα περιμένω το τέλος μου. Άπλα παρακαλώ, για τον Χριστό, δεχθήτε την μετάνοια μου και δεχθήτε με να πεθάνω ενωμένος με την
Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία".

Στα γράμματα πού έστειλε σε πνευματικά του παιδιά έγραφε:
"Oπνευματικός σας πατέρας έκαμε ένα τρομερό λάθος. Αμάρτησε βαριά. Τρία χρόνια πριν, αποκόπηκα από τον μητροπολίτη Σέργιο και μαζί μου φύγατε και σεις από τους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Αλίμονο σ΄ εκείνον πού γίνεται αιτία να σκανδαλισθή άνθρωπος! Και εγώ έβαλα σε σκάνδαλο πολλούς... Τώρα πεθαίνω. Και ενώπιον του θανάτου, το βλέπω, ότι διέπραξα βαρύ αμάρτημα.
Συγχωρήστε με, για το όνομα του Χρίστου. Και επιστρέψτε μαζί μου στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μετανοήστε για την αμαρτία στην οποία σας παρέσυρα. Όσοι από σας δεν χάσατε την πίστη σας σ΄ εμένα σαν πνευματικό οδηγό σας, μιμηθήτε με και στην μετάνοια"!
O π. Βαλεντίν Σβεντσίτσκι κοιμήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 1931.

Με την μετάνοια του μας δείχνει, ότι ή ΑΓΙΑ Εκκλησία, πού ίδρυσε ο Χριστός, και την άφησε στον κόσμο, να συνεχίζει το έργο Του, είναι αυτή πού ξέρομε. Και δεν επιτρέπεται να την υποτιμάμε.

Άρχιμ. Σ.Δ.