ΟΣΙΟΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ Ο ΡΩΜΑΙΟΣ

(29 Φεβρουαρίου)
Πρωτ. π. Γεωργίου Παπαβαρνάβα

 

       Είναι μεγάλος Πατήρ και Διδάσκαλος της Εκκλησίας. Γεννήθηκε στην Ρώμη από γονείς ευσεβείς, οι οποίοι φρόντισαν να τον αναθρέψουν “εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου”. Μαζί με το μητρικό γάλα θήλασε και το ανόθευτο γάλα της Ορθοδόξου πίστεως από τον ζωντανό μαστό της Εκκλησίας. Από τους γονείς του έμαθε να αγαπά τον Χριστό, την Κεφαλή της Εκκλησίας, και τους αγίους, τα πραγματικά μέλη της.

Η γνωριμία και η συναναστροφή του, από την παιδική του ηλικία, με αγίους ανθρώπους επέδρασε ευεργετικά στην διαμόρφωση της προσωπικότητος και του όλου τρόπου ζωής του. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης γράφει: “Μετέβη εις διαφόρους τόπους και συνήντησε αγίους και γνωστικωτάτους οσίους και τας αρετάς όλων συναθροίζει εις τον εαυτόν του, ως άλλη φιλόπονος μέλισσα ώστε και αυτό έγινεν εις τους άλλους τύπος και παράδειγμα παντός είδους αρετής. Όθεν ανώτερος των παθών γενόμενος και τον νουν καθαρίσας, εγνώρισεν την τελείαν κατά των παθών νίκην”.

Είναι γνωστόν από την πείρα της ζωής, αλλά και από τα συμπεράσματα της Παιδαγωγικής και της Ψυχολογίας, ότι τα πρότυπα ασκούν μεγάλη επίδραση στην διαμόρφωση του χαρακτήρος και της ψυχολογίας των παιδιών και των νέων. Η συναναστροφή με αγίους ανθρώπους, ζωντανούς φορείς της παραδόσεως, βοηθά στην χάραξη ορθού προσανατολισμού και στην εύρεση νοήματος ζωής. Γνωρίζουμε, από ομολογίες νέων ανθρώπων, ότι στα ναρκωτικά τους οδήγησε η έλλειψη νοήματος ζωής. Αδιαφορούν για το θάνατο, αφού δεν έχουν κανένα λόγο να ζούν. Κοντά στους θεουμένους αγίους βρίσκουν παρηγοριά, συμπαράσταση και αληθινή αγάπη. Ζώντας κάτω από την φωτισμένη και διακριτική καθοδήγησή τους δύσκολα ξεστρατίζουν, αλλά, αν συμβή κάτι τέτοιο, έχουν όλες τις προϋποθέσεις να επιστρέψουν.

Οι “βίοι των αγίων”, αναμφίβολα, ωφελούν και διδάσκουν. Περισσότερο, όμως διδάσκουν και τρέφουν πνευματικά οι λόγοι και τα συγγράμματά τους. Στον πρώτο τόμο της “Φιλοκαλίας” περιλαμβάνονται δύο λόγοι του Οσίου, “πρός Κάστορα Επίσκοπον, περί των οκτώ της κακίας λογισμών? γαστριμαργίας, πορνείας, φιλαργυρίας, οργής, λύπης, ακηδίας, κενοδοξίας και υπερηφανείας” και “πρός Λεόντιον ηγούμενον, περί των κατά την Σκήτην αγίων Πατέρων και λόγος περί διακρίσεως”, που δείχνουν την καθαρότητα της ζωής του, το Ορθόδοξο φρόνημά του καί, κατά τον άγιο Νικόδημο, “προξενούν μεγάλην ωφέλειαν”.

Την μνήμη του εορτάζουμε στις 29 Φεβρουαρίου και τα μη δίσεκτα χρόνια στις 28 του ιδίου μηνός.

Τα δίσεκτα χρόνια έχουν ταυτισθή με προλήψεις και δεισιδαιμονίες, με την δυστυχία και την μιζέρια. Ίσως είναι η τάση του ανθρώπου να θέλη να αποποιείται των ευθυνών του και να “φορτώνη” τα λάθη και τις αποτυχίες του στους άλλους ή σε ώρες, ημέρες, χρόνους και εποχές (π.χ. Τρίτη και 13, δίσεκτα χρόνια, η κακιά η ώρα κ.λ.π.).

Η ημέρα που προστίθεται, κάθε τέσσερα χρόνια, στον μήνα Φεβρουάριο, εξυπηρετεί καθαρά ημερολογιακούς σκοπούς. “Ένα έτος αντιστοιχεί σε μια πλήρη περιστροφή της γης γύρω από τον ήλιο και αποτελείται από 365,24217 ημέρες, δηλαδή, περίπου από 365 ημέρες και το 1/4 της ημέρας. Συμφωνήθηκε, λοιπόν, αυτό το μέρος της ημέρας (3/4 κάθε τρία χρόνια), που περνά, αλλά δεν μετράται, να προστίθεται στο επόμενο κατά σειρά έτος, έτσι ώστε να μη χάνεται. Γι’ αυτό, λοιπόν, κάθε τέσσερα έτη εμφανίζεται το φαινόμενο να υπάρχη μια ημέρα περισσότερη στο έτος, δηλαδή 366 ημέρες (0,25χ4=1 ημέρα). Κατά τα ρωμαϊκά χρόνια αυτή η επιπλέον ημέρα έμπαινε ανάμεσα στην στήν 24η και 25η του μηνός Φεβρουαρίου. Ονομαζόταν δε “έκτη προ των Καλενδών”, δηλαδή έκτη ημέρα πριν από την πρώτη ημέρα του Μαρτίου και την μετρούσαν για δεύτερη φορά, ως “δίς έκτη”. Από τότε χαρακτηρίστηκε και το έτος που την φιλοξενεί “δίσεκτο”, για να μετατραπή αργότερα σε δίσεχτο και να ταυτιστή με την δυστυχία, την ατυχία και όλα τα κακά που συνέβαιναν μέσα σ’ αυτό το έτος”. (“Αστυνομική Επιθεώρηση”, Ιανουάριος 1996).

Οι προλήψεις και οι δεισιδαιμονίες δημιουργούνται από την άγνοια της πνευματικής ζωής. Η γνώση της αγάπης του Τριαδικού Θεού, ως υπαρξιακής κοινωνίας στα όρια της προσωπικής ζωής, γεννά την εμπιστοσύνη στην πρόνοιά Του, η οποία ελευθερώνει τον άνθρωπο από την υποδούλωσή του στην κτίση και τις πλάνες του διαβόλου, του εχθρού της ανθρώπινης σωτηρίας. Επίσης, βοηθά στην πνευματική ωρίμανση, που έχει σαν συνέπεια την ανάλυψη των προσωπικών ευθυνών ενώπιον Θεού και ανθρώπων με πνεύμα ταπεινώσεως και μετανοίας, και στην εύρεση νοήματος ζωής.

 

      Το σωτήριο έτος 2008, ατού διατρέχουμε ήδη, θεωρείται ως γνωστό, δίσεκτος χρόνος. Αυτό σημαίνει, ότι περιλαμβάνει 366 ημέρες, αντί των 365 ημερών, που αριθμούν τα κανονικά έτη. Η ετυμολογική ερμηνεία δηλώνει την έννοια ότι υπάρχει δύο φορές ο αριθμός 6 (δίσεκτο). Με μεταφορική σημασία τα δίσεκτα έτη νομίζονται από το λαό ως χρόνοι με πολλές δυσκολίες και ανθρώπινες συμφορές. Αυτή η λαϊκή δοξασία είναι κληρονομιά της ρωμαϊκής αρχαιότητας. Ο αυτοκράτωρ Ιούλιος Καίσαρ είχε θεσπίσει ως εμβόλιμη ημέρα την 29η Φεβρουαρίου, όπως είναι ακριβώς και τώρα. Στη ρωμαϊκή εποχή, όταν είχε προστεθεί η 29η Φεβρουαρίου στα δίσεκτα έτη, εθεωρείτο ο μήνας αυτός της δεισιδαιμονίας και των νεκρών. Κατά τη χρονική αυτή περίοδο οι Ρωμαίοι απέφυγαν να έλθουν σε κοινωνία γάμου και δεν γίνονταν συνάψεις εμπορικών συμφωνιών και άλλες οικονομικές πράξεις.

Βέβαια, η χριστιανική πρακτική δεν αποδέχεται τέτοιου είδους ειδωλολατρικές αντιλήψεις και εκφράσεις απελπισίας και έλλειψης πίστης στον Θεό από το ανθρώπινο γένος. Στις 29 Φεβρουαρίου του ενεστώτος έτους και ασφαλώς με επανάληψη κάθε τέσσαρα έτη, η ορθόδοξη Εκκλησία τιμά δεόντως τον άγιο Ιωάννη Κασσιανό, διάσημο μοναστή και εκκλησιαστικό συγγραφέα, όσιο και ομολογητή, τον Ρωμαίο, όπως τον αναφέρουν τα ημερολόγια τσέπης και τα επιτραπέζια, που χρησιμοποιούνται καθημερινά μεταξύ των συνανθρώπων μας.

      Ο Ιωάννης Κασσιανός με αμφίβολη καταγωγή, κατ’ άλλους από τη Σκυθία (βόρεια του Εύξεινου Πόντου), κατ΄ άλλους (ίσως το πραγματικότερο) από την Σκυθόπολη της Παλαιστίνης, γεννήθηκε περί το έτος 365. Φιλομοναστής από μικρός, κατέφυγε ενωρίτατα σε μοναστήρι της Βηθλεέμ μαζί με τον επιστήθιο φίλο του Γερμανό και αργότερα έφθασαν και οι δύο στην Αίγυπτο. Φαίνεται, ότι κατά τη διαμονή του στη χώρα αυτή μορφώθηκε πνευματικά και διέτρεξε λίαν επιτυχώς τον ασκητικό δρόμο, ώστε αργότερα να αποτυπώσει στο συγγραφικό έργο του, τον προσωπικό του πνευματικό πλούτο.

Γύρω στο έτος 400 ο Ιωάννης και ο Γερμανός, αχώριστοι πνευματικά φίλοι, έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη. Ο Ιωάννης αφιερώθηκε σώματι και ψυχή στον ομώνυμό του μέγα πατριάρχη και πατέρα της Εκκλησίας Ιωάννη Χρυσόστομο, από τον οποίο και χειροτονήθηκε ως διάκονος. Η εξορία του Ιωάννη Χρυσοστόμου έγινε η αιτία για να μεταβούν οι δύο μοναστές φίλοι στην πρεσβυτέρα Ρώμη, προκειμένου να παρακαλέσουν τον τότε πάπα Ιννοκέντιο Α’ να επέμβει, για την απελευθέρωση του μεγάλου προστάτη τους. Ο Ιωάννης Κασσιανός λόγω δυσαρέσκειάς του με την επικρατούσα εκκλησιαστικοπολιτική κατάσταση, υπεύθυνη για την παραμονή στην εξορία του Ιωάννη Χρυσοστόμου, υποχρεώθηκε να παραμείνει μονίμως στη Δύση, μεταξύ Ιταλίας και Γαλλίας, ως φαίνεται. Δεν ήταν όμως άμοιρος της γνώσης της λατινικής γλώσσας, μη όντας αυτή η μητρική του, διότι την είχε εκμάθεί καλά, κατά τη μοναστική άσκησή του στους Αγίους Τόπους, ως επικρατούσα γλώσσα κατά την εποχή του Δ’ αι. , εξαιτίας της ύπαρξης πολυαρίθμων μοναχών από τη χριστιανική Δύση.

Μετά τη χειροτονία του σε πρεσβύτερο εγκατέλειψε τη Ρώμη και αναχώρησε για τη Μασσαλία, που περί το έτος 415, ήδη μεσήλιξ και ώριμος στην πνευματική ζωή, ανίδρυσε τη μονή του Αγ. Βίκτωρα για άνδρες μοναχούς και αργότερα επίσης μία άλλη μονή για γυναίκες μοναχές. Έτσι σήμερα θεωρείται ο πρώτος και μεγάλος θεμελιωτής του μοναχισμού στον δυτικό χριστιανικό κόσμο. Απεβίωσε προς το έτος 435.

Ενώ, όπως ήδη προαναφέραμε ο άγιος αυτός εορτάζεται στην Ανατολή στις 29 Φεβρουαρίου κάθε τέσσερα χρόνια, αντίθετα στη Δύση και ιδιαίτερα λόγω της παραμονής του στη Μασσαλία, εορτάζεται κατ εξαίρεση στη νότια Γαλλία, στις 2 Ιουλίου, δηλαδή κάθε χρόνο. Εδώ μπορούμε να αναφέρουμε μία δυτική λαϊκή αφήγηση, που αφορά στους άγιους Νικόλαο και Ιωάννη Κασσιανό. Κάποτε οι δύο άγιοι κατέβηκαν από τον παράδεισο στη γη και βαδίζοντας συνάντησαν ένα χωρικό, πού προσπαθούσε με αγωνία να απομακρύνει την άμαξά του, γεμάτη με χόρτα, από το λασπωμένο έδαφος, που είχε κολλήσει. Αμέσως ο άγ. Νικόλαος έσπευσε να βοηθήσει τον άτυχο χωρικό και αργά-αργά κατόρθωσαν και οι δύο μαζί να απελευθερώσουν την άμαξα από τη λάσπη. Ο άγ. Κασσιανός παρατηρούσε, θαυμάζοντας τη σκηνή αυτή, φοβούμενος να μη λασπώσει τα ρούχα του. Κατά την επιστροφή των δύο άγιων στον παράδεισο, υποχρεώθηκαν να ακινητοποιηθούν στην είσοδο, διότι ο αγ. Πέτρος έμεινε έκπληκτος, όταν είδε τον αγ. Νικόλαο με λερωμένο το ένδυμα του. Κατανοώντας όμως τι είχε συμβεί, αναφώνησε: Επειδή συ, Νικόλαε, δεν φοβήθηκες να λασπώσεις το ένδυμά σου για να βοηθήσεις τον πλησίον σου, θα έχεις δύο εορτές τον χρόνο (6η Δεκεμβρίου, ημέρα κοίμησης του άγιου και 9η Μαΐου, μετακομιδή των λειψάνων του). Αντίθετα, συ, Κασσιανέ, παρηγορήσου με το ένδυμα σου, διότι δεν λασπώθηκε, αλλά πρέπει να γνωρίσεις, ότι η εορτή σου θα τελείται μόνο στα δίσεκτα χρόνια (δηλαδή κάθε τέσσερα έτη, στις 29 Φεβρουαρίου).

       Από τη συγγραφική παραγωγή του, γραμμένη στη λατινική γλώσσα, περιλαμβανόμενη στην έκδοση, του Μ. Petschenig και στη σειρά Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 13(1886), 17(1888) Tustulum Λεξικόν, Β, έκδοση Αθ. Φούρλα, Αθήνα 2003, άρθρο Cassianus Johannes (Κασσιανός Ιωάννης), σσ. 606607) μνημονεύουμε τα παρακάτω έργα:

1) Περί των θεσμών του κοινοβίου και περί θεραπείας των οκτώ κυρίων κακών (De institutis coenobiorum et de octo principalium remediis libri XII) που γράφηκε προς το έτος 420. Στο πρώτο βιβλίο γίνεται λόγος για το μοναχικό ένδυμα, στο δεύτερο και στο τρίτο για τις ώρες προσευχής στο μοναστήρι, ενώ στο τέταρτο για τους δόκιμους και τους εν ασκήσει μοναχούς. Τα βιβλία (πέμπτο-δωδέκατο) περιγράφουν τα κύρια οκτώ πάθη και τις αντίθετες αρετές. Το έργο αυτό αποκαλύπτει την βαθύτητα των σκέψεων του συγγραφέα για τον κοινοβιακό βίο.

2) Συμβολές είκοσι τέσσερις (Collutiones XXIV), που συντάχθηκε μεταξύ των ετών 420 και 429, είναι σύγγραμμα αφιερωμένο στις ιδέες για την ασκητική ζωή των μοναχών. 3) Περί ενσαρκώσεως του Κυρίου κατά του Νεστορίου βιβλία επτά (De incaruatione Domini contra Nestorium libri VII). To βιβλίο συντάχθηκε πριν από το θέρος του έτους 430. Το έργο αυτό είναι αρκετά κατώτερο των μοναστικών γραπτών του Κασσιανού.

Ο Ιωάννης Κασσιανός, ως αληθινός μοναχός, έχει κατά νουν μόνο τις δύο θεμελιώδεις έννοες, δηλαδή την θεωρία (contemplatio), σκοπό της μοναχικής ζωής και τον πρακτικό βίο (vita actualis), όρο για την θεωρία. Τα κύρια μέσα προσέγγισης του σκοπού του κοινοβιάτη μονάχου είναι η νηστεία (jejunitas), η αγρυπνία (vigilia), η πτώχεια (panpertas), η εργασία labor), η συχνή ανάγνωση και η μελέτη των γραφών (frequens lectio et meditatio scripturarum), η συνεχής ωδή των ψαλμών (decantatio crebra psalunorum) και η επιμέλεια των προσευχών (orationum sedulitas). Ο πιο υψηλός καρπός του πρακτικού βίου είναι η καθαρότητα της καρδιάς (puritas cordis).
Η κοινή και κατ’ ιδίαν προσευχή συνιστά το πιο ευγενικό έργο του κοινοβιάτη. Στο κοινόβιο το θεωρητικό στοιχείο είναι το πιο αποτελεσματικό μέσο για την αρετή. Ο αγ. Κασσιανός ομιλεί εκτεταμένα για την καθαρή προσευχή (oratio pura), τους τύπους της προσευχής, την έννοια του Πάτερ Ημών (Pater Noster), την διάπυρη προσευχή (oratio ignea), την κατάνυξη (compunctio) και τη δωρεά των δακρύων (donatio lacrimarum), τα σημεία απ’ που γνωρίζουμε, ότι έχουμε εισακουσθεί, την προσευχή σε κλειστό θάλαμο (oratio in cubiculo clauso), τη βραχεία προσευχή (oratio brevis). Γενικά η διδασκαλία του άγιου αυτού αποδεικνύει μία μεγάλη πληρότητα και ενότητα.

Ως πηγές της διδασκαλίας του αγ. Κασσιανού, μετά την Αγία Γραφή, που την χρησιμοποιεί περίπου 1. 800 φορές, κατά την αλεξανδρινή εξηγητική μέθοδο, αναφέρονται οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς Μέγας Βασίλειος, Ιερώνυμος, Παλλάδιος, Ρουφίνος, Μέγας Αθανάσιος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος και προ πάντων ο Ευάγριος Ποντικός. Βέβαια εκτος των ανωτέρω, ο ίδιος χρησιμοποιεί αναμφίβολα τις προσωπικές πνευματικές εμπειρίες του.

Ο Ιωάννης Κασσιανός συνδυάζοντας την πείρα του από τις συνομιλίες με τους ανατολίτες μοναχούς στους Αγίους Τόπους και στην Αίγυπτο και τη μελέτη ανατολικών και δυτικών Θεολόγων της εποχής εκείνης, παρέδωσε για τους φίλους του στη Δύση τους κυματικούς καρπούς του, μέσα από τα έργα του, που απαριθμήσαμε με συντομία σ’ αυτό το γραπτό μας.


ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2008